Practical Reason and its Role in Avicennian Ethics

Document Type : Original Article

Authors

1 Department of Philosophy, Faculty of Humanities, University of Zanjan, Zanjan, Iran

2 Graduate master of Sadr al-Mutallahin University (Sadra). Tehran. Iran.

Abstract

Practical Reason and its role in Avicennian Ethics
This article employs an analytical-descriptive and, to a certain extent, comparative methodology to examine the prominent views of Muslim philosophers regarding practical reason and its origins as rooted in Aristotle's works. Then, a novel explanation of Avicenna's opinion regarding the cognitive or stimulating nature of practical reason based on his principles of psychology is presented and briefly contrasted with Farabi's opinion. The role of practical reason in Avicennian ethics is subsequently examined in light of the dual meanings of practical wisdom in his works. The findings of this study indicate that Avicenna, based on his foundations in the separation of faculties, never attributed a single action to two faculties in an essential and primary manner. Consequently, the perception of reasonable generalities is an essential act of theoretical reason, and the perception of particulars is an essential act of the animal soul's faculties. Therefore, Avicenna does not consider practical reason to be a cognitive faculty. The essential act of practical reason is the inference of the beauty or ugliness, goodness or badness of partial acts as evidenced by perceptual faculties. This function of practical reason has a negative preliminary role for practical wisdom as science and a positive, stimulating role for practical wisdom as a virtue. However, one should not overlook the other significant function of practical reason in producing moral propositions generally accepted by the common people.

Keywords


Article Title [فارسی]

عقل عملی و نقش آن در اخلاق سینوی

Authors [فارسی]

  • فرزانه ذوالحسنی 1
  • سیده زهرا سید حسن تهرانی 2
1 گروه فلسفه، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد دانشگاه صدرالمتالهین(صدرا)
Abstract [فارسی]

در این مقاله با روش تحلیلی- توصیفی و تا حدی تطبیقی ابتدا گزارشی از آراء شاخص حکمای مسلمان در مورد عقل عملی و ریشه های آن در آثار ارسطو عرضه می شود آنگاه تبیینی نو از رأی ابن‌سینا در مورد ادراکی یا تحریکی بودن عقل عملی بر اساس مبانی نفس شناسی وی ارائه می شودو اجمالا تقابل آن با نظر فارابی مورد بررسی قرار می گیرد. در ادامه بر اساس معانی دو گانه حکمت عملی در آثار ابن‌سینا نقش عقل عملی در اخلاق سینوی مورد بررسی قرار می گیرد. یافته های این پژوهش نشان می دهد که ابن‌سینا بر اساس مبنای خود در تفکیک قوا هرگز یک فعل را به نحو اولی و ذاتی به دو قوه نسبت نمی دهد بر همین اساس ادراک کلیات معقول فعل ذاتی عقل نظری و ادراک جزئیات نیز فعل ذاتی قوای مدرکه نفس حیوانی است و ابن‌سینا عقل عملی را بدین سبب هرگز مدرکه نمی داند. فعل ذاتی عقل عملی استنباط حسن و قبح و خیر و شر افعال جزئی با استفاده از مدرکات قوای ادراکی است. این کارکرد عقل عملی برای حکمت عملی به مثابه علم، نقشی سلبی و زمینه ساز و برای حکمت عملی به مثابه فضیلت، نقشی ایجابی تحریکی دارد. البته در این میان نباید نقش مهم دیگر عقل عملی نیز در تولید گزاره های مشهوری اخلاقی در سطح عامه مردم مغفول بماند.

Keywords [فارسی]

  • "حکمت نظری"
  • "ابن سینا"
  • "عقل عملی"
  • "حکمت عملی"
  • "اخلاق سینوی"
  • "عقل نظری"
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. (1326). تسع رسائل فی الحکمة و الطبیعیات. قاهره: دارالعرب، چاپ دوم.
_____________.(1389الف). دانشنامه علایی (الهیات). مقدمه و حواشى و تصحیح دکتر محمد معین. همدان: دانشگاه بوعلی سینا، چاپ دوم.
_____________. (1383ب). رسالة نفس. مقدمه، حواشى و تصحیح موسى عمید. همدان: دانشگاه بوعلی سینا، چاپ دوم.
_____________. (1404الف). الشفاء( الهیات). تحقیق سعید زائد. قم: مکتبة آیة الله المرعشی.
_____________. (1404ب). الشفاء (طبیعیات)، ج2 (کتاب النفس). تحقیق سعید زائد. قم: مکتبة آیة الله المرعشی.
_____________. (1980). عیون الحکمة. مقدمه وتحقیق ازعبدالرحمن بدوى، بیروت: دارالقلم، چاپ دوم.
_____________. (1371). المباحثات. توضیح مقدمه و تحقیق از محسن بیدارفر. قم؛ انتشارات بیدار.
_____________. (1363). المبدأ و المعاد. به اهتمام عبد الله نورانى. تهران؛ مؤسسه مطالعات اسلامی.
_____________. (1405الف). شفاء- منطق، ج 3 (کتاب الجدل). قم؛ مکتبة آیة الله المرعشی.
_____________. (1405ب).منطق المشرقیین. قم: مکتبة آیة الله المرعشی، چاپ دوم.
_____________. (1379).النجاة من الغرق فی بحر الضلالات. مقدمه و تصحیح از محمد تقى دانش پژوه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم.
اترک، حسین. (1396). نظریه اعتدال در اخلاق اسلامی. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ دوم.
ارسطو. (1389الف). دربارة نفس. ترجمه و تحشیه علیمراد داودی. تهران: انتشارات حکمت، چاپ پنجم.
_____. (1389ب). متافیزیک. ترجمه شرف الدین خراسانی. تهران: انتشارات حکمت، چاپ پنجم.
برنجکار، رضا. (1380). «عقل عملی در آثار ابن‌سینا». نامه مفید. شماره 25.
بهمنیار ابن مرزبان. (1375). التحصیل. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم.
حائری یزدی، مهدی. (1384). کاوش های عقل عملی. ویراست دوم. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، چاپ دوم.
ذوالحسنی، فرزانه. (1393). «جایگاه معرفت شناختی عقل عملی نزد ابن‌سینا». دوفصلنامه پژوهشی حکمت سینوی (مشکوة النور). سال هجدهم. بهار و تاستان 1393. ص 17-5.
شیرازی، صدرالدین محمد. (1379). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. قم: انتشارات مصطفوی.
فارابی، محمدبن محمد. (1364). الفصول المنتزعة. تحقیق فوزی متری نجار. تهران: مکتبه الزهراء.
فارابی، محمد بن محمد. (1996). السیاسة المدنیة. بیروت: دار و مکتبة الهلال.
فارابی، محمد بن محمد. (1995). آراء أهل المدینة الفاضلة و مضاداتها. بیروت: دار و مکتبة الهلال.
نصیرالدین طوسی، محمدبن محمد. (1413). اخلاق ناصری. تهران: انتشارات علمیه اسلامیه‏، چاپ اول.
_____________. (1375). شرح الاشارات و التنبیهات مع المحاکمات، ج3. قم: نشرالبلاغه، چاپ اول.
نراقی، احمدبن محمد مهدی. (1378). معراج السعادة. قم: موسسه انتشارات هجرت، چاپ ششم.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1363). تعلیقه بر نهایة الحکمة. تهران: انتشارات الزهرا.
Aristotle. (n.d.). Aristotle-Works, Translated under the editorship of W.D. Ross. Presented by www.holybooks.com (https://holybooks.com/completes-aristotle-pdf/).
برگردان منابع فارسی به انگلیسی:
Ibn Sina. (1326 SH.). Tes ͑ u Rasāʾil fīl Hikmati wat- Tabī ͑īyyāt. Qāhiri: Dārul- ͑arab, second edition. [In Arabic].
…………..   (1389 SH a). Danish Nāme  ͑alāʾī(Theology), Comment, Correction and Introduction by Muhammad Mu ͑īn. Hamadān: Bū Alī Sīnā University, second edition.
…………..  (1383 SH b). Risalat un -Nafs. Comment, Correction and Introduction by Mūsā ͑ amīd. Hamadān: Bū Alī Sīnā University, second edition. [In Arabic].
…………..  (1404AH a). Ash-Shīfāʾ(Theology). Research by Saʿīd zāʾid. Qom: Maktabatu  Āyatillāh il-marʿashī. [In Arabic].
…………..  (1404AH b). Ash-Shifāʾ(Physics),vol.2. (kitāb un- Nafs) Research by Saʿīd zāʾid. Qom: Maktabat-u  Āyatillāh il-marʿashī. [In Arabic].
………….. (1980). ʿuyūnul Hikmah. Research and Introduction by ʿabd ur- Rahman Badavī, Beirut: Dārul Qalam, second edition. [In Arabic].
………….. (1371SH). al-Mubahithāt. Explanation, Research and Introduction by Muhsin Bīdārfar. Qom: Bīdār publisher. [In Arabic].
………….. (1363SH). al-Mabdaʾu wal- Maʿād. . Research by ʿabdullāh Nūrānī. Tehran: Islamic Studies Institute. [In Arabic].
………….. (1405AH a). Ash-Shīfāʾ(Logic), vol.3, (kitāb ul-Jadal), Qom: Maktabat-u  Āyatillāh el-marʿashī. [In Arabic].
………….. (1405AH b). Mantiq ul-Mashriqīyyīn. ), Qom: Maktabat-u  Āyatillāh el-marʿashī. second edition. [In Arabic].
………….. (1379SH). an-Nijāt min al-Gharq fi Bahr eḍ- Ḍalālāt. Introduction and Correction by Mohammad Taqī Dānish Pazhūh. Tehran: Tehran University publisher, second edition. [In Arabic].
Aristotle. (1389SH a). On the Soul. Comment and Introduction by Alimurād Dāvūdī. . Tehran: Hikmat publisher, fifth edition.
Atrak.Hossein.(1396 SH).Naẓarīyye iʾtidāl dar Akhlāq-e Islāmī (Moderation theory in the Islamic ethics). Tehran: Pazhūhishgah-e Farhang va Andisheye Islāmī. second edition.
Aristotle. (1389 SH b). Metaphysics. translated by Sharaf ud-Dīn-e Khurāsānī . Tehran: Hikmat publisher, fifth edition.

Berenjkār, Reza.(1380 SH).Aql-e AMalī dar Āthār-e Ibn Sina.(Practical Reason in Ibn Sina’s Writings). Name-ye Mufid. Serial Number. 25, June 2001.

Bahmanyār, Ibn-e Marzbān.(1375 SH). At-Tahsīl. . Tehran: Tehran University publisher, second edition. [In Arabic].
Hāʾerī Yazdī. Mehdī.(1384 SH).  Kavush-haye Aql-e Amali. Tehran. Iranian Institute of Philosophy. second edition.
Zolhassani, Farzaneh.(1383 SH). Jāygāh-e Maʿrefat shenākhtīye Aql-e Amalī nazd-e Ibn Sīna,( The Epistemological Status of Practical Reason in Ibn Sina's Opinion)
)Avicennian Philosophy Journal.  Volume 18, Issue 51, January 2019, Pages 5-17
Shīrazī, Sadr-ud Dīn Muhammad.(1379 SH). Alhikmat –ul Mutaʿālīyatu fīl Asfār-il Aqlīyyat-il Arbaʿah. Qom: Mustafavī publisher. [In Arabic].
Al-Fārābī, Muhammad Ibn Muhammad. (1364 SH). al- Fusūl ul-Muntazaʿah. Research by Fuwzī Mitrī Najjār. Tehran: Maktabt uz-Zahrā. [In Arabic].
………………………………………. (1996). as-Sīyāsat ul- Madanīyyah. Beirut: Dār wa  Maktab ul-Hilāl. . [In Arabic].
……………………………………….. (1995). Ārāʾu Ahl il- Madīnat il-fāzilatu wa Muzāddātihā. Beirut: Dār wa  Maktab ul-Hilāl. . [In Arabic].
Nasīr ud-Dīn Tūsī, Muhammad Ibn Muhammad. (1413 AH). Akhlāq e Nāserī. Tehran: ʿilmīyyat ul-Islāmīyyah publisher. first edition.
………………………………………………. (1375 SH). Sharh ul-Ishārāt wat Tanbīhāt maʿa Muhākimāt. Vol.3. Qom: Nashr ul-balāghah. first edition.
Narāqī, Ahmad Ibn Muhammad Mahdī. (1378 SH). Miʿrāj us-Saʿādah. Qom: Hijrat Institute publisher. sixth edition.
Misbāh Yazdī, Muhammad Taqī. (1363 SH). Comment on Nihāyat ul-Hikmah. Tehran: az-Zahrā publisher.