University of Zanjan, Iran Ethical Reflections 2676-4180 7 3 2026 09 23 Responsibility Gap in Autonomous Artificial Intelligence Systems: Reframing the Sparrow–Swoboda Debate through Verbeek’s Approach شکاف مسئولیت در سامانه‎‌های هوش مصنوعی خودمختار: بازصورت‌بندی مناقشه اسپارو و اسووبودا با رویکرد فربیک 1 25 741697 10.30470/er.2026.2092018.1545 EN Soghra Salehi Ph.D. Student in Modern Philosophy, Department of Philosophy, SR. C., Islamic Azad University, Tehran, Iran. 0000-0001-6476-8260 Mostafa Taqavi Associate Professor, Department of Philosophy of Science, Sharif University of Technology, Tehran, Iran 0000-0002-7755-1375 Journal Article 2026 06 18 The emergence of autonomous artificial intelligence-based systems has introduced new challenges to the attribution of ethical responsibility, as in these systems ethical consequences do not result from the decision of a single human agent but rather emerge from the interaction among humans, algorithms, data, and technological environments. The concept of the “responsibility gap” represents one of the most significant formulations of this challenge, referring to the difficulty of identifying the responsible agent under conditions of reduced control and predictability in autonomous systems. In this context, the debate between Robert Sparrow and Torben Swoboda reflects two different approaches: Sparrow, emphasizing the lack of sufficient conditions for responsibility attribution, argues for the possibility of a responsibility gap. In contrast, Swoboda, by redefining the criteria of control and predictability, argues for the possibility of preserving human responsibility. Employing conceptual analysis and comparative examination, this study reconsiders the conceptual foundations of the Sparrow–Swoboda debate based on the perspectives of Peter Verbeek. The findings indicate that, despite their different conclusions, Sparrow and Swoboda’s disagreement is grounded in shared assumptions concerning the separation of humans and technology, the instrumental view of technology, and a linear model of the relationship between action and outcome. From Verbeek’s perspective, these assumptions overlook the role of technology in shaping perception, decision-making, and possibilities for action. Therefore, the responsibility gap cannot be regarded merely as a problem of finding or failing to find a specific human agent; rather, it should be reconsidered within the framework of human–technology relations and the concept of “mediated responsibility.” This reframing does not attribute ethical responsibility to technology itself; instead, it emphasizes the necessity of understanding responsibility within a network of human and technological relations. ظهور سامانه‌های خودمختار مبتنی بر هوش مصنوعی، مسئله انتساب مسئولیت اخلاقی را با چالش‌های نوینی مواجه کرده است؛ زیرا در این سامانه‌ها، پیامدهای اخلاقی حاصل تصمیم یک عامل انسانی واحد نیست، بلکه برآمده از تعامل میان انسان، الگوریتم، داده و محیط فناورانه‌اند. مفهوم «شکاف مسئولیت» یکی از مهم‌ترین صورت‌بندی‌های این چالش است که به دشواری تعیین عامل مسئول در شرایط کاهش کنترل و پیش‌بینی‌پذیری سامانه‌های خودمختار اشاره دارد. در این زمینه، مناقشه میان رابرت اسپارو و توربن اسووبودا نشان‌دهنده دو رویکرد متفاوت است: اسپارو با تأکید بر فقدان شرایط کافی برای انتساب مسئولیت، از امکان شکل‌گیری خلأ مسئولیت دفاع می‌کند. در مقابل، اسووبودا با بازتعریف معیارهای کنترل و پیش‌بینی‌پذیری، امکان حفظ مسئولیت انسانی را مطرح می‌سازد. پژوهش حاضر با روش تحلیل مفهومی و بررسی تطبیقی، مبانی مفهومی مناقشه اسپارو و اسووبودا را براساس دیدگاه‎های پیتر فربیک بازخوانی می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اختلاف اسپارو و اسووبودا، به‌رغم تفاوت در نتایج، بر مفروضات مشترکی درباره جدایی انسان و فناوری، نقش ابزاری فناوری و الگوی خطی رابطه کنش و پیامد استوار است. از منظر فربیک، این مفروضات نقش فناوری را در شکل‌گیری ادراک، تصمیم و امکان‌های کنش نادیده می‌گیرند. بنابراین، شکاف مسئولیت را نمی‌توان تنها مسئله‌ای درباره یافتن یا نیافتن یک عامل انسانی مشخص دانست، بلکه باید آن را در چارچوب روابط انسان-فناوری و مفهوم «مسئولیت میانجی‌شده» بازاندیشی کرد. این بازصورت‌بندی، بدون نسبت‎دادن مسئولیت اخلاقی به فناوری، بر ضرورت فهم مسئولیت در شبکه‌ای از روابط انسانی و فناورانه تأکید می‌کند.

https://jer.znu.ac.ir/article_741697_54808aebce443887ace003a50cd72823.pdf