University of Zanjan, IranEthical Reflections2676-41807220260723Analyzing the Three Dimensions of the “Responsibility Gap” in Artificial Intelligence: An Ethical Approachتحلیل ابعاد سهگانه «شکاف مسئولیت» در هوش مصنوعی با رویکرد اخلاقی12573717910.30470/er.2026.2080704.1504ENRezaJafariPh.D. Student in Teaching Islamic Ethics, Islamic Ma’arif University, Qom, Iran.0009-0004-4649-0743Mohammad JavadFallahAssociate Professor, Department of Ethics, Islamic Ma’arif University, Qom, Iran.0000-0003-2128-1326Journal Article20251212The question of responsibility in the age of artificial intelligence has become one of the central issues in the philosophy of technology and applied ethics. The increasing autonomy and complexity of intelligent systems have transformed the relationship between humans and machines, turning the concept of the “responsibility gap” into a major challenge in this field. Adopting an analytical-conceptual approach, this research revisits the theoretical and logical foundations of this concept and demonstrates that the responsibility gap, contrary to common perception, is not a simple and unified phenomenon. Rather, it is the result of conceptual conflation and the formation of three distinct discontinuities: the technical-metaphysical gap, which relates to the issue of agency and control; the organizational-structural gap, which arises from the unfair distribution of responsibility among institutions and individuals; and the epistemic gap, which is associated with the ambiguity and lack of transparency in the processes of learning systems. The research findings indicate that moving beyond the search for a single solution and shifting toward multi-level and integrative approaches is a necessary condition for solving the challenge of responsibility in intelligent systems.پرسش از مسئولیت در عصر هوش مصنوعی به یکی از مسائل اصلی در فلسفۀ فناوری و اخلاق کاربردی تبدیل شده است. افزایش خودمختاری و پیچیدگی سامانههای هوشمند، رابطۀ میان انسان و ماشین را تغییر داده و مفهوم «شکاف مسئولیت» را به چالش مهمی در این حوزه بدل کرده است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی–مفهومی، به بازنگری در مبانی نظری و منطقی این مفهوم میپردازد و نشان میدهد که شکاف مسئولیت، برخلاف تصور رایج، پدیدهای بسیط و واحد نیست، بلکه حاصل خلط مفهومی و شکلگیری سه گسست متمایز است: شکاف فنی–متافیزیکی که به موضوع عاملیت و کنترل مربوط میشود، شکاف سازمانی–ساختاری که از توزیع ناعادلانۀ مسئولیت در میان نهادها و افراد ناشی میشود و شکاف معرفتی که با ابهام و نبود شفافیت در فرایندهای سامانههای یادگیرنده ارتباط دارد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که عبور از جستوجوی یک راهحل واحد و حرکت به سوی رویکردهای چندسطحی و ترکیبی، شرط لازم برای حل چالش مسئولیت در سامانههای هوشمند است.https://jer.znu.ac.ir/article_737179_397b0018ee24cc33089b311bf023cb10.pdfUniversity of Zanjan, IranEthical Reflections2676-41807220260723Ethical Challenges of Artificial Intelligence and Social Choice Solutions for Responsible Designچالشهای اخلاقی هوش مصنوعی و راهکارهای انتخاب اجتماعی برای طراحی مسئولانه274773835710.30470/er.2026.2065955.1450ENMir HamidAlmasiPh.D. student, Department of Mathematics, University of Zanjan, Zanjan, IranMohammad BagherKazemiAssociate professor, Department of Mathematics and Computer Science, University of Zanjan, Zanjan, Iran0000-0002-6915-6754Mohammad RezaGhaemiAssistant professor, Department of Mathematics, University of Zanjan, Zanjan, Iran,0009-0003-1490-0317FatemehRaeiAssistant professor, Department of Mathematics Education, Farhangian University, Tehran, Iran0009-0008-4504-4804Journal Article20250715The rapid advancement of emerging technologies, particularly artificial intelligence (AI), has significantly challenged patterns of social interaction, human decision-making, and the ethical structures of societies. While AI demonstrates remarkable capabilities in solving complex problems, the absence of clear ethical guidelines may lead to social conflicts, ethical dilemmas, and new forms of inequality. This study adopts a descriptive–analytical approach and draws on William Ogburn’s theory of cultural lag to examine the gap between technological development and the slower evolution of cultural and ethical responses. It emphasizes the necessity of addressing ethical considerations during the design and implementation of AI systems in order to ensure their responsible and socially aligned use. In this context, the paper examines two primary approaches to integrating ethics into AI. The first is the rule-based or top-down approach, which relies on predefined ethical principles and formal rules to guide AI decision-making. The second is the data-driven or bottom-up approach, which seeks to derive ethical norms and values through the analysis of human data, behaviors, and preferences. While both approaches provide valuable insights, each has limitations, particularly regarding adaptability, inclusiveness, and the risk of reflecting narrow or biased perspectives. Focusing on the concept of social choice ethics, this paper explores how collective ethical perspectives can be incorporated into the design of AI systems. It argues that participatory mechanisms, such as social choice frameworks, can help reduce the imposition of limited designer viewpoints and improve ethical representation. The study highlights three key components of this approach: the inclusion of stakeholders’ positions, the measurement of ethical preferences, and the aggregation of diverse viewpoints into collective ethical outcomes. Ultimately, the paper suggests that integrating social choice mechanisms into AI design can enhance fairness, transparency, and ethical legitimacy, contributing to the development of more responsible and socially aligned artificial intelligence systems.پیشرفت سریع فناوریهای نوین، بهویژه هوش مصنوعی، الگوهای تعامل اجتماعی، تصمیمگیریهای انسانی و ساختارهای اخلاقی جوامع را به چالش کشیده است. در حالی که قابلیتهای هوش مصنوعی در حل مسائل پیچیده، چشمگیر است، نبود دستورالعملهای اخلاقی روشن میتواند منجر به بروز تعارضهای اجتماعی و نابرابریهای جدید شود. مقالهی حاضربا روش تحلیلی-توصیفی، با بهرهگیری از "تز تأخر فرهنگی" ویلیام اوگبرن، به بررسی شکاف بین توسعه فناوریهای نو و واکنشهای فرهنگی-اخلاقی میپردازد و بر لزوم پرداختن به ابعاد اخلاقی در طراحی و استفاده از هوش مصنوعی تأکید میکند.<br>در این راستا، دو رویکرد اصلی در پیادهسازی اخلاق در هوش مصنوعی بررسی میشود: رویکردهای قاعدهمحور که بر اصول و قواعد اخلاقی از پیشتعریفشده تکیه دارند، و رویکردهای دادهمحور که بر استخراج و یادگیری تدریجی ارزشها و هنجارهای اخلاقی از دادهها و ترجیحات انسانی استوارند. مقاله با تمرکز بر مفهوم « اخلاق انتخاب اجتماعی»، به بررسی چگونگی درگیرکردن دیدگاههای اخلاقی جامعه در طراحی هوش مصنوعی میپردازد. در نهایت، این مقاله پیشنهاد میکند که برای کاهش تحمیل دیدگاههای محدود طراحان، از مکانیزمهای مشارکتی همچون انتخاب اجتماعی استفاده شده و سه مؤلفه کلیدی آن یعنی جایگاه، اندازهگیری و تجمیع دیدگاهها در فرآیند طراحی، لحاظ گردد.https://jer.znu.ac.ir/article_738357_61449bcdc5627f3267ea0d71d96fc500.pdfUniversity of Zanjan, IranEthical Reflections2676-41807220260723Rethinking the Furuʿ al-Dīn: Ethical Principles as Practical Principles of Islamبازاندیشی در فروع دین: اصول اخلاقی به مثابه اصول عملی دین اسلام497172145510.30470/er.2025.2045780.1381ENAliVakiliPh.D in Islamic Philosophy and Theology, Department of Philosophy, University of Zanjan, Zanjan, Iran.HosseinAtrakAssociate professor, Department of Philosophy, Faculty of Humanities, University of Zanjan, Zanjan, Iran0000-0002-1974-278XJournal Article20241114The commonly accepted classification of Furuʿ al-Din (the Branches of Religion) in contemporary Shiite thought, as formulated by later Shiite scholars, consists predominantly of devotional obligations and leaves little room for fundamental ethical principles. This is despite the fact that many ethical values, grounded in unequivocal Qur'anic injunctions and authoritative traditions (hadith), possess a binding normative character and are intended to play a foundational role in the realization of faith and religious commitment. Employing a descriptive–analytical method, this study reexamines the concept of Furuʿ al-Din through a semantic analysis of the term and an investigation of its historical development in Imamī theological and jurisprudential literature. It argues that ethical principles such as justice, truthfulness, and birr (righteousness or benevolence), by virtue of their obligatory nature and their constitutive role in the normative structure of Islamic law, are conceptually capable of being recognized alongside devotional obligations as integral components of the practical foundations of Islam. An examination of the Qur'anic and hadith-based foundations of ethical obligation, together with an analysis of the conceptual implications of this approach, demonstrates that incorporating ethical principles into the framework of Furuʿ al-Din not only restores the intrinsic relationship between worship and morality but also transforms the structure of the Sharīʿa from a predominantly ritual-centered framework into an integrated devotional–ethical system, thereby offering a more comprehensive understanding of Islamic religious practice. The study ultimately seeks to establish a theoretical basis for developing a more inclusive classification of the practical foundations of Islam that combines devotional obligations with fundamental ethical virtues.<span dir="RTL" lang="AR-SA">این پژوهش درصدد است با بازنگری در فروع دین اسلام، فهرستی جدید مشتمل بر مهمترین اصول اخلاقی دین اسلام را ارائه کند. فهرست رایج از فروع دین اسلام که توسط علمای شیعه متأخر تعیین شده است، فهرستی غالباً عبادی است که اصول اخلاقی در آن جایی ندارند؛ این درحالی است که بسیاری از اصول اخلاقی به شهادت آیات قرآنی و روایات، تکالیفی واجب و ضروری هستند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایهی معناشناسی اصطلاح «فروع دین» و بازخوانی تطور تاریخی آن در آثار کلامی و فقهی امامیه، استدلال میکند که اصول اخلاقی همچون عدالت، صداقت و برّ (نیکوکاری) به دلیل وجوب و ماهیت تکلیفآورشان در کنار فروع عبادی در زمرهی «اصول عملی دین اسلام» هستند. تحلیل مبانی قرآنی و رواییِ الزام اخلاقی و بررسی پیامدهای مفهومی این تلقی نشان میدهد که گنجاندن اخلاق در منظومهی فروع دین، نهتنها پیوند میان عبادت و اخلاق را بازسازی میکند، بلکه ساختار شریعت را از الگوی صرفاً عبادی به الگوی عبادی-اخلاقی فراتر برده و تصویر جامعتری از عمل دینی ارائه میکند. هدف پژوهش، گشودن امکان نظری برای تدوین فهرستی تلفیقی از احکام عبادی و اصول اخلاقی است که بتواند الگوی سنجیدهتری از «اصول عملی بنیادین» در اسلام به دست دهد</span><span>.</span>https://jer.znu.ac.ir/article_721455_1f443ad4389f56c2aeb6e5f6356d2249.pdfUniversity of Zanjan, IranEthical Reflections2676-41807220260723Mediating Ethics in the Scholarly and Practical Conduct of Mullā ʿAbdallāh Bahābādī Yazdī: Reflections on Argumentative Style and Social Practiceاخلاق میانجیگر در سیره علمی و عملی ملاعبدالله بهابادی یزدی، تأملی در سبک استدلال و رفتار اجتماعیِ یک عالم شیعی739873836010.30470/er.2026.2080657.1503ENMohammad-TaghiEslamiAssistant professor, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, IranJournal Article20251212Mullā Najm al-Dīn ʿAbdallāh Bahābādī Yazdī (d. 981 AH), widely known through the “Ḥāshiya-ye Mullā ʿAbdallāh,” stands at a pivotal intersection of scholarly traditions and Safavid-era socio-political realities. This article asks whether his argumentative style and practical conduct can be described through a coherent ethical pattern that may be called “mediating ethics.” By mediating ethics, we mean a cluster of epistemic virtues and practical dispositions through which a religious scholar, while remaining faithful to inherited tradition, reduces the intensity of conflict between competing poles (reason and transmission, Shiʿi and Sunni learning, seminary and state) and seeks workable forms of coexistence. Using a descriptive–analytical method and drawing on biographical sources alongside close reading of selected passages from his legal gloss on al-ʿAllāma al-Ḥillī’s Irshād al-Adhhān, the study identifies epistemic, normative, and institutional dimensions of his mediation. The findings suggest that Bahābādī combined critical traditionalism in scholarship with a measured engagement in public administration in Najaf, thereby offering a historically grounded model for contemporary debates on legal reasoning, religious authority, and relations with confessional “others.”
<br><br>ملا نجمالدین عبدالله بهابادی یزدی (م ۹۸۱ق) از عالمان اثرگذار شیعه در قرن دهم هجری است. پرسش اصلی مقاله این است که آیا میتوان بر اساس سبک استدلالی و رفتار عملی ملاعبدالله، از نوعی «اخلاق میانجیگر» سخن گفت؟ مقصود از اخلاق میانجیگر، منظومهای از فضایل و رویّههای معرفتی و عملی است که در آن، عالم دینی در متن تعارضهای معرفتی، مذهبی و سیاسی میکوشد با حفظ وفاداری به سنت، میان قطبهای متخاصم (عقل و نقل، تشیع و تسنن، حوزه و دولت) نسبتِ کمتنش و سازندهای برقرار کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر منابع دستاول و ثانوی، به بازسازی زمینه تاریخی و زیستجهان او میپردازد و سپس با الهام از مفهوم «عقلانیت سنتمند» در فلسفه اخلاق معاصر و «سنت گفتمانی اسلامی»، مؤلفههای اخلاق میانجیگر در سیره علمی و عملی او را استخراج میکند. یافتهها نشان میدهد که ملاعبدالله در سطح نظری، با اتخاذ رویکردی حاشیهنگار و گفتوگومحور نسبت به متون منطقی و فقهی اهلسنت و شیعه، و در سطح عملی، با پذیرش مسئولیت اداره نجف و بهرهگیری حسابشده از فرصتهای قدرت صفوی، توانسته است میان وفاداری به هویت شیعی و ضرورت همزیستی مذهبی و سیاسی، توازنی قابلتوجه برقرار کند. این الگو میتواند برای مباحث معاصر فقه و اخلاق اسلامی، بهویژه در باب نسبت دین و دولت و شیوه مواجهه با «دیگری» مذهبی، الهامبخش باشد.https://jer.znu.ac.ir/article_738360_2d53e59d66589fb7fed661452c0f9c87.pdfUniversity of Zanjan, IranEthical Reflections2676-41807220260723Care Ethics and Rumi’s Moral System: A Comparative Reading in Light of Feminine and Maternal Elementsاخلاق پرواداری و نظام اخلاقی مولوی: خوانشی تطبیقی در پرتو عناصر زنانه و مادرانه9912073836110.30470/er.2026.2078379.1493ENAtefehRanjbardarestaniPh.D. Student in Islamic Philosophy and Theology, Department of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Islamic Studies, University of Tehran (Farabi Campus, Qom), Tehran, Iran0009-0009-2433-8077Seyyed Mohammad AliDibajiDepartment of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology, University of Tehran (Farabi Campus), Qom, IranJournal Article20251119This interdisciplinary study in the field of literature and the humanities presents a comparative examination of the ethics of care and Rumi’s moral system. The aim is to test the hypothesis that the “feminine” and “maternal” elements emphasized in the ethics of care—such as emotional sensitivity, empathy, and the valuing of human relationships—can also be attributed to Rumi’s ethical thought. The research method is a qualitative content analysis of Rumi’s works, focusing on both his poetry and prose, and a conceptual comparison with the theoretical foundations of the ethics of care in contemporary moral philosophy. The analysis reveals similarities such as a tendency to avoid rigid moral rules, a prioritization of lived experience, and an emphasis on emotional bonds. Moreover, Rumi’s ambivalent discourse on women—ranging from praise to critique—is interpreted either as a distinction between personal belief and the social norms of his time, or as a reflection of the symbolic necessities of literary expression. The findings indicate that despite the patriarchal context of Rumi’s era, his moral system at its core resonates with the feminine and maternal values of the ethics of care and shows potential for dialogue with modern ethical theories. This conclusion highlights not only the spiritual richness of Rumi’s thought but also the possibility of a constructive exchange between mystical tradition and contemporary approaches in the humanities.این پژوهش با رویکردی بینرشتهای در حوزه ادبیات و علوم انسانی، به بررسی تطبیقی اخلاق پرواداری و نظام اخلاقی مولانا میپردازد. هدف، سنجش این فرض است که آیا میتوان عناصر «زنانه» و «مادرانه» را که در اخلاق پرواداری بهواسطه تأکید بر احساسات، همدلی و روابط انسانی برجستهاند، به اخلاق مولانا نیز نسبت داد. روش پژوهش، تحلیل محتوای کیفی آثار مولانا با تکیه بر شواهد شعری و نثری، و مقایسه مفهومی آن با مبانی نظری اخلاق پرواداری در فلسفه اخلاق معاصر است. در این فرایند، شباهتهایی چون گریز از قواعد صلب، اولویتدادن به تجربه زیسته، و توجه به پیوندهای عاطفی آشکار شد. همچنین، دوگانگی گفتار مولانا درباره زنان—از ستایش تا نکوهش—با فرض تمایز میان باور شخصی و عرف زمانه، یا بهعنوان بازتاب ضرورتهای نمادپردازی ادبی، تحلیل گردید. یافتهها نشان میدهد که با وجود بستر مردسالارانه عصر مولانا، نظام اخلاقی او در لایههای بنیادین با ارزشهای زنانه و مادرانه اخلاق پرواداری همراستا است و ظرفیت پیوند با نظریههای مدرن اخلاقی را دارد. این نتیجه، نهتنها بر غنای معنوی آثار مولانا تأکید میکند، بلکه بر امکان گفتوگوی سازنده میان سنت عرفانی و رویکردهای معاصر علوم انسانی دلالت دارد.https://jer.znu.ac.ir/article_738361_597091c7094a27f199fe706caf12ed75.pdfUniversity of Zanjan, IranEthical Reflections2676-41807220260723Formulation of an Ethical Framework for the Professional Activities of Iranian Psychologists and Counselors in the Virtual Spaceتدوین چارچوب اخلاقی فعالیت حرفه ای روان شناسان و مشاوران ایرانی در فضای مجازی12114373836210.30470/er.2026.2076674.1489ENSadegFadayi Deh CheshmeMaster's degree student in Rehabilitation Counseling, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran0009-0006-6665-5909EbrahimNaeimiAssociate Professor, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Allameh Tabatabaei University, TehranErfanJesmani KondoriMaster's student in school counseling, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Allameh Tabatabaei University, Tehran0009-0005-4900-7574Journal Article20251104This study aimed [s4.1]to develop an indigenous ethical framework for the professional practice of Iranian psychologists and counselors in the digital space. This qualitative study employed thematic analysis based on the Braun and Clarke (2006) model. Participants included 13 highly experienced experts and practitioners in the field of psychology and counseling in Iran, selected through purposive sampling followed by snowball sampling. Data were collected through in-depth semi-structured interviews, and the sampling process continued until theoretical saturation was achieved. Data analysis led to the identification of seven main themes and 25 sub-themes. The main themes were: inadequacies of the current ethical code and regulatory system, challenges related to privacy and data security, erosion and violation of professional boundaries, ambiguity in professional identity and role, conflict with fundamental ethical principles, technical and skills-related considerations, implementation barriers and proposed solutions, and cross-border challenges. The core theme was identified as "the necessity of a paradigmatic shift from in-person ethics to digital ecosystem ethics." In response to the identified challenges, a set of practical ethical codes was extracted and organized into five main pillars: competence and transparency, confidentiality and data security, maintaining professional boundaries, content production, and interventions in specific circumstances. The findings underscore the urgent need for the development and implementation of indigenous ethical frameworks tailored to Iran's cultural and legal context.پژوهش حاضر با هدف تدوین چارچوب اخلاقی بومی برای فعالیت حرفهای روانشناسان و مشاوران ایرانی در فضای مجازی انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون مبتنی بر مدل براون و کلارک اجرا گردید. مشارکتکنندگان شامل ۱۳ نفر از متخصصان و کنشگران باسابقه حوزه روانشناسی و مشاوره در ایران بودند که با روش نمونهگیری هدفمند و سپس گلولهبرفی انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته عمیق جمعآوری و فرآیند نمونهگیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل دادهها منجر به شناسایی 7 مضمون اصلی و 25 مضمون فرعی شد. مضامین اصلی عبارتند از: نارساییهای نظامنامه اخلاقی و نظارتی، چالشهای حریم خصوصی و امنیت دادهها، کمرنگی و نقض مرزهای حرفهای، ابهام در هویت و نقش حرفهای، تضاد با اصول اخلاقی پایه، ملاحظات و الزامات فنی و مهارتی، موانع اجرایی و راهکارهای پیشنهادی. مضمون هستهای پژوهش «ضرورت تحول پارادایمی از اخلاق حضوری به اخلاق زیستبوم دیجیتال» تعیین شد. در پاسخ به چالشهای شناساییشده، مجموعهای از کدهای اخلاقی کاربردی در قالب پنج محور اصلی شامل صلاحیت و شفافیت، رازداری و امنیت دادهها، حفظ مرزهای حرفهای، تولید محتوا، و مداخلات در شرایط خاص استخراج گردید. یافتهها بر لزوم تدوین و اجرای چارچوبهای اخلاقی بومی متناسب با بافت فرهنگی-حقوقی ایران تأکید میکنند.https://jer.znu.ac.ir/article_738362_4f3af9d93f24b309e87183e8a83992f1.pdfUniversity of Zanjan, IranEthical Reflections2676-41807220260723Investigating the Mediating Role of Unethical Behavior in the Relationship between professional Commitment, Job Satisfaction and Religiosity with Audit Quality (case study: auditors of audit institutions in Iraq)بررسی نقش میانجی رفتار غیراخلاقی در رابطه تعهد حرفه ای، رضایت شغلی و دینداری با کیفیت حسابرسی (مورد مطالعه: حسابرسان موسسات حسابرسی در عراق)14316573836310.30470/er.2024.2020373.1290ENOmidBehboodiAssistant Professor, Management Department, Attar Institute of Higher Education, Mashhad, IranAmirGhafourian ShagerdiAssociate Professor, Accounting Department, Faculty of Administrative Sciences, Imam Reza International University, Mashhad, Iran0000-0001-9780-2971Seyed HesamVaghfiAssistant Professor, Department of Accounting, Payam Noor University, Tehran, Iran0000-0003-3493-7603DuaaKareem Majid Abu Al-HabMsc, Department of Accounting, Faculty of Administrative Sciences, Imam Reza International University, Mashhad, IranJournal Article20240114The purpose of this study was to investigate the mediating role of unethical behavior of Iraqi auditors on the relationship between organizational commitment, job satisfaction and religiosity with audit quality. This research was of applied purpose type and descriptive-correlational in terms of nature and method. The statistical population of the research is all the auditors of the audit institutions in Iraq, whose number is estimated to be 750 people, of which 256 people were selected as a sample using Cochran's formula. The sampling method in this research was non-random. The research tool was a standard questionnaire, the validity of which was confirmed by using face and construct validity, and the reliability of the tool was confirmed by Cronbach's alpha coefficient and composite reliability. The statistical method of structural equation modeling and SmartPLS software were used to analyze the collected data. The results of the research showed that organizational commitment, job satisfaction and religiosity have a significant effect on the audit quality of auditors in Iraq. Also, the mediating role of unethical behaviors among the effects of professional commitment, job satisfaction and religiosity on the audit quality of Iraqi auditors was confirmed.هدف این پژوهش بررسی نقش میانجی رفتار غیراخلاقی حسابرسان عراقی بر رابطه بین تعهد سازمانی، رضایت شغلی و دینداری با کیفیت حسابرسی بوده است. این پژوهش از نوع هدف کاربردی و از نظر ماهیت و روش توصیفی- همبستگی بوده است. جامعه آماری پژوهش کلیه حسابرسان موسسات حسابرسی در عراق بوده که تعداد آنان 750نفر برآورد شده که از این تعداد 256 نفر با استفاده از فرمول کوکران به عنوان نمونه انتخاب شده اند. روش نمونه گیری در این پژوهش غیرتصادفی در دسترس بوده است. ابزار پژوهش پرسشنامه استاندارد بوده که روایی آن با استفاده از روایی صوری و سازه تایید و پایایی ابزار با ضریب آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی تایید شد. جهت تجزیه و تحلیل دادههای جمعآوری شده از روش آماری مدلیابی معادلات ساختاری و نرمافزار اسمارت پی ال اس استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد که تعهد سازمانی، رضایت شغلی و دینداری بر کیفیت حسابرسی حسابرسان در عراق تاثیر معناداری دارد. همچنین نقش میانجی رفتارهای غیر اخلاقی در بین اثرات تعهدسازمانی، رضایت شغلی و دینداری بر کیفیت حسابرسی حسابرسان عراقی تایید شد.https://jer.znu.ac.ir/article_738363_dde6ec8df79b1df67d5e8c725143e534.pdf