تأملات اخلاقی

تأملات اخلاقی

طبقه بندی فضایل اخلاقی قرآن کریم (با محوریت پنج شاخص: تکرار، حصر، تفضیل، تشبیه، و بررسی عبارت ها و مضمون ها)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری رشته علوم قرآن و حدیث ، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی ، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی، تهران ، ایران
2 دانشیار و عضو هیئت علمی گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی ، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی، تهران ، ایران
3 استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق ع پردیس خواهران، تهران، ایران
چکیده
قرآن کریم که بخش مهمی از آیات آن بیان مفاهیم اخلاقی است سعی دارد با رهنمودهای اخلاقی جامعه‌ای به وجود آورد که دارای کمال مادی و معنوی باشد. ضرورت وجود جامعه اخلاقی امروز بیش از هر زمان دیگر احساس می‌شود که تحقق آن ممکن نیست مگر در سایه سار تربیت اخلاقی؛ که عوامل مختلف نظری و عملی در ایجاد آن نقش دارند؛ از جمله‌ عوامل نظری، طبقه بندی مفاهیم اخلاقی است تا به این ترتیب هم بتوان به شناسایی اهم و مهم در مفاهیم اخلاقی رسید و هم گام‌‌های تربیتی برای تربیت نفوس افراد جامعه به درستی مشخص شود، لذا نویسنده در جستار حاضر با هدف پژوهشیِ ذکر شده با روشی توصیفی-تحلیلی به طبقه بندی فضایل اخلاقی با محوریت روابط انسانی در آیات قرآن پرداخته است که در حدود 95 آیه را با محوریت پنج شاخصِ تکرار، حصر، تفضیل، تشبیه و بررسی عبارت‌ها و مضمون‌ها مورد کاوش قرار داده است که بر این اساس توانسته است دوازده صفت از شانزده صفت اخلاقی را به عنوان یافته‌های پژوهش در دو شاخه با نقطه اوج و تلاقی صفت اخلاقی «شکر» طبقه بندی کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم. (1418ق). ترجمة محمد مهدی فولادوند، تهران: دارالقرآن الکریم (دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی)، چاپ سوم.
آرام، علیرضا؛ فاضلی، سید احمد. (بهار 1399). منابع معرفت اخلاقی در اندیشه ابن عربی. فصلنامة تأملات اخلاقی، 1(1): 71-102.
ابن عاشور، محمد الطاهر. (1420ق). تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی، چاپ اول‏.
ابن فارس بن زکریا، ابی الحسین. (1422ق). معجم مقاییس اللغة. بیروت: دار احیاءالتراث العربی، چاپ اول.
ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر، چاپ سوم.
ابی علی مسکویه. (بی تا). تهذیب الأخلاق و تطهیر الأعراق. قم: انتشارات بیدار، چاپ سوم.
اسماعیلى، ذاکرى؛ شرفى و یعقوبى. (1387). فرهنگ موضوعی اخلاق در قرآن، موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان. https://library.tebyan.net
انوری، حسن. (1382ش). فرهنگ بزرگ سخن. تهران: انتشارات سخن، چاپ دوم.
بستانی، فؤاد افرام. (1375ش). فرهنگ ابجدی. تهران: اسلامی، چاپ دوم.
جرجانی، علی بن محمد بن علی الزین. (1403ق). التعریفات. بیروت: دارالکتب العلمیة، چاپ اول.
جوهری، اسماعیل بن حماد. (1404ق). الصحاح. بیروت: دار العلم للملایین، چاپ سوم.
دهخدا، علی اکبر. (۱۳۷۷ش). لغت نامة دهخدا. تهران: موسسة انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، چاپ دوم .
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دار الشامیة، چاپ اول.
رجایی، محمد خلیل. (1379ش). معالم البلاغة در علم معانی و بیان. شیراز: انتشارات دانشگاه شیراز، چاپ پنجم.
زبیدی، مرتضی. (1414ق). تاج العروس من جواهر القرآن. بیروت: دارالفکر، چاپ اول.
سبحانی نیا، محمد تقی. (1393ش). قرآن کتاب اخلاق. قم:  انتشارات دار الحدیث، چاپ اول.
طباطبایی، محمدحسین. (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏، چاپ سوم.
طریحی، فخرالدین بن محمد. (1362ش). مجمع البحرین. تهران: مکتبة المرتضویة، چاپ دوم.
فاضل لنکرانی، محمد. (1377ش). سیری کامل در اصول فقه. قم: روزنامة فیضیه، چاپ اول.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1410ق). العین. قم: مؤسسة دار الهجرة، چاپ دوم.
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی. (1401ق). مفاتیح الشرائع. قم: مجمع الذخائر الاسلامیة، چاپ اول.
فیومی، احمد بن محمد.(1428ق). المصباح المنیر. بیروت: المکتبة العصریة، چاپ اول.
قرشی، سید علی اکبر. (۱۳۷۱ش). قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیة، چاپ ششم.
مروتی، سهراب؛ بهروز، فریبا. (1395). معناشناسی واژة اعتماد به نفس در قرآن و حدیث، پژوهشنامة معارف قرآن، 7، (27):107.
مصباح یزدی ، محمد تقی. (1394ش). فلسفة اخلاق. قم: موسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، چاپ سوم.
مصطفوی، حسن. (1395ق). التحقیق فی کلمات القرآن. تهران: نشر کتاب، چاپ اول.
معین، محمد. (1381ش). فرهنگ معین. تهران: کتاب راه نو، چاپ چهارم.
مکارم شیرازی، ناصر.(1385ش). اخلاق در قرآن. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب (علیه السلام)، چاپ چهارم.
مکارم شیرازی، ناصر.(1432ق). موسوعة الفقه الإسلامی المقارن. قم: دار النشر الإمام علی بن أبی طالب علیه السلام، چاپ اول.
مهریزی، مهدی. (1394ش). شاخص‌های دین داری. تهران: نشر علم، چاپ اول.
نراقی، محمد مهدی. (بی تا). جامع السعادات. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ اول.
نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد. (1413ق). اخلاق ناصری. تهران: انتشارات علمیة اسلامیة، چاپ اول‌.

  • تاریخ دریافت 19 شهریور 1401
  • تاریخ بازنگری 12 آبان 1402
  • تاریخ پذیرش 21 آبان 1402