تأملات اخلاقی

تأملات اخلاقی

دیگرگزینی تامس نیگل: بدیلی بر بهره‌برداری غیراخلاقیِ گفتمانِ مثبت‌اندیشی از سوژۀ خودکارآفرین نئولیبرال

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری فلسفه تعلیم و ترییت گرایش تربیت اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 دانشیار گروه مبانی تعلیم و تربیت دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
3 استاد گروه مبانی تعلیم و تربیت دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
چکیده
این پژوهش به منظور خروج از نظم گفتمان مثبتاندیشی نئولیبرال، تربیتِ اخلاقی نیگل را پیشنهاد میکند و در سایۀ نقد حکومتمندی لیبرالیسم و نئولیبرالیسم فوکو و به منظور روشنشدنِ وجه رؤیتناپذیر مثبتاندیشی در این دو حکومتمندی، به تحلیلِ انتقادی گفتمان مثبتاندیشی پرداخته است. نتایج حاصل از تحقیق نشان میدهد که اصطلاح مثبتاندیشی متأثر از گفتمان اقتصاد سیاسیِ لیبرالیسم متولد شده و به عنوان یک فناوری در عصر نئولیبرالیسم مورد بهرهبرداری قرارگرفته است. نئولیبرالیسم مفهوم اقتصاد سیاسی را به علم اقتصاد که از باید و نباید چیزها سخن میگفت، تبدیل نمود و به تولیدِ سوژۀ خودکارآفرین مبادرت ورزید. این سوژه، از طریق مصرف، درحال سرمایهگذاری بر خود و تولید رضایتِ خویش است. دوگانۀ توهم آزادی و بیثباتیای که عامدانه ازسوی دولت اِعمال میشود، عوامل اصلیِ برساختِ این سوژهاند و گفتمان مثبتاندیشی درقالب خوشبینی ظالمانه، نقش اصلی درجلوگیری از ناامیدشدنِ این سوژه برای رسیدن به آرزوهایی است که درموج بیثباتی نابود میگردند و در حقیقت میتوان گفت که این گفتمان نه تنها با اخلاقِ دیگرگزینی همراستا نیست بلکه نوعی بهرهبرداری غیراخلاقی ازسوژۀ خودکارآفرین است و درنهایت این پژوهش، نظریۀ اخلاقی نیگل را به عنوان بدیلی برای رهایی از میل برساختۀ گفتمان مثبتاندیشی و نظارت بر سوژهشدگیِ تحت این گفتمان و همچنین به عنوان راهکاری برای جایگزینی باورهای آگاهانه در ازایِ میلهای برساخته، پیشنهاد میکند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


امرسون، رالف­ والدو. (1399). طبیعت. ترجمۀ مرضیه خسروی. تهران: نشر روزگار نو.
اوتینگن، گابریله. (1398). مثبت فکر نکنید(بصیرتهایی از دانش جدید انگیزش). ترجمۀ حسین رحمانی. تهران: ترجمان علوم انسانی.
ایلوز، ایوا. (1399). شکلگیری سرمایهداری هیجانی در نقد صنعت روانکاوی. ترجمۀ روژان مظفری. تهران: انتشارات نگاه.
دانیالی، عارف. (1393). میشل فوکو: زهد زیبایی­شناسانه به مثابۀ گفتمان ضد دیداری. تهران: نشر تیسا.
فوکو، میشل. (1399). امنیت، قلمرو، جمعیت: درسگفتارهای کولژ دو فرانس 1977-1978. ترجمۀ سید محمد جواد سیدی. تهران: نشر چرخ.
نیگل، تامس. (1395). امکاندیگرگزینی. ترجمۀ جواد حیدری. تهران: نگاه معاصر.
وینسنت پیل، نورمن. (1399).  قدرت مثبتاندیشی. ترجمۀ اسماعیل حسینی. تهران: نشر ثالث.
Berlant, Lauren. (2020). Cruel Optimism. Duke University Press.
Binkley, Sam. (2011). “Happiness, Positive Psychology and the Program of Neoliberal Governmentality”. Subjectivity, 4(4): 371-394.
De La Fabián. Rodrigo & Stecher. Antonio. (2017). “Positive Psychology’s Promise of Happiness: A new form of human capital in contemporary neoliberal governmentality”. Theory & Psychology, 27(5), 600-621.
Dean, Tim. (2012). “The biopolitics of pleasure”. South Atlantic Quarterly, 111(3): 477-496.
Díaz, Edgar Cabanas & González, José Carlos Sánchez. (2012). "The Roots of Positive Psychology. Papeles del Psicólogo”, 33(3): 172-182.
Foucault, Michel. (2010), The Birth of Biopolitics: Lectures at the Collège de France, 1978-1979, trans. Graham Burchell. Basingstoke: Palgrave Macmillan.
Foucault, Michel. (2003). Society Must be Defended: Lectures at the Collège de France, 1975-76. trans. David Macey. London: Penguin.
Feher, Michel. (2009). “Self-appreciation; or, the aspirations of human capital”. Public Culture, 21(1): 21-41.
Flew. Terry. (2015). “Foucault, Weber, neoliberalism and the politics of Governmentality”. Theory, Culture & Society, 32(7-8): 317-326.
Hodgson. Naomi. (2010). “What does it mean to be an educated person?” Journal of Philosophy of Education, 44(1): 109-123.
Masquelier. Charles. (2019). “Bourdieu, Foucault and the politics of precarity”. Distinktion: Journal of Social Theory, 20(2): 135-155.
McDonald, Matthe & O'Callaghan, Jean. (2008). “Positive psychology: A Foucauldian critique”. The humanistic psychologist, 36(2): 127-141.
Oksala, Johanna. (2013). “From Biopower to Governmentality”. A Companion to Foucault, 320-336. John Wiley and Sons. https://doi.org/10.1002/9781118324905.ch15
Sellar, Sam. & Zipin, Lew. (2019). “Conjuring optimism in dark times: Education, affect and human capital”. Educational Philosophy and Theory, 51(6): 572-586.
Robbins. Brent Dean. (2015). “Building bridges between humanistic and positive psychology”. Positive Psychology in practice: Promoting Human Flourishing in Work, Health, Education, and Everyday Life, 31-46.
Sherman. David. (2019). “Foucault's neoliberal ideology. European Journal of Philosophy”, 27(2): 500-514
 

  • تاریخ دریافت 18 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 03 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 09 خرداد 1403