تأملات اخلاقی

تأملات اخلاقی

نقش ویژگی‌های اخلاقی رسول خدا (ص) در گرایش به اسلام در دوران بعثت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی، مجتمع آموزش عالی شهید محلاتی، قم، ایران.
2 استادیار گروه معارف دانشگاه امام حسین، تهران، ایران.
چکیده
پیامبر اکرم (ص) برای همۀ انسان‌ها در همۀ زمان‌ها و در همۀ زمینه‌ها الگو و سرمشق است. یکی از ابعاد مهم زندگی پیامبر (ص) شخصیت اخلاقی رسول خدا(ص)است. حضرت محمد(ص) شخصیتی معروف‌گرا داشت که این مهم در سیره و عملکرد ایشان نمود عینی و عملی یافته بود. آنچه در این مقاله مدنظر است، بررسی نقش ویژگی‌های اخلاقی پیامبر(ص) در گسترش اسلام در عصر بعثت است که می‌تواند به عنوان یک الگو در همۀ دوران‌ها استفاده شود. یافته‌های مقاله حکایت از آن دارد که شخصیت اخلاقی والای پیامبر(ص) از اصلی‌ترین عوامل بنیادین در گرایش به اسلام است. جایگاه و موقعیت اخلاقی پیامبر(ص) پشتوانۀ گران‌بهایی بود که قدرت فراوانی به حضرت بخشید. این امر در میزان نفوذ و تأثیری که بر افراد داشت، تجلی یافت. تأثیر این امر به اندازه‌ای بود که از آن به «معجزۀ دوم» یاد می‌شود و در میان گروندگان به آیین اسلام در دو محور نمودار شده است: گرایش به اسلام و پذیرش آیین جدید و تحمل شدیدترین دشواری‌ها و سختی‌های طاقت‌فرسا که در این مسیر بر نومسلمانان تحمیل شد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم. (1418ق). ترجمۀ محمدمهدی فولادوند، تهران: دار القرآن الکریم، چاپ سوم.
آرمسترانگ، کارن. (1383). محمد: زندگی‌نامۀ پیامبر اسلام(ص). ترجمۀ کیانوش حشمتى‏، تهران: حکمت.
آیینه‌وند، صادق. (1383). تاریخ اسلام. مجموعه نویسندگان، قم: نشر معارف.
آیتى، محمدابراهیم‏. (1378). تاریخ پیامبر اسلام (ص). محقق و مصحح على میرشریفى، تهران: دانشگاه تهران.
ابن‌اثیر جزرى. (1385ق). الکامل فی التاریخ. ترجمۀ‏ عباس خلیلى و ابوالقاسم حالت، تهران: علمی.
ابن‌اسحاق حموى،‏ محمد. (1363). أنیس المؤمنین‏. تهران: بنیاد بعثت.
ابن بابویه قمی، محمد بن علی بن حسین بن موسی.(1404ق). عیون اخبار الرضا، لبنان: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
ابن‌بکار، زبیر. (1386). ا لأخبار الموفقیات. محقق و مصحح: اصغر قائدان‏، تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
ابن‌طاووس، سیدعلی بن موسی بن جعفر. (1374). طرائف. ترجمۀ داوود الهامی، قم: نوید اسلام.
ابن‌عمر، محمد بن عبدالله. (1382). خلاصۀ سیرت رسول‌الله(ص). ‏تهران: علمى و فرهنگى‏.
ابن‌کثیر دمشقی‏، اسماعیل بن عمر. (1407ق). البدایة و النهایه. بیروت: دار الفکر.
اترک، حسین. (1399). «پیوند اخلاق فلسفی و دینی در الذریعه راغب اصفهانی». تأملات اخلاقی، 1 (1)؛ 103-133.
استرآبادى، ‏احمد بن تاج‌الدین. (1374). آثار احمدى تاریخ زندگانى پیامبر اسلام (ص). ‏تهران: میراث مکتوب.
امینی، عبدالحسین. (بی‌تا). الغدیر. ترجمۀ‏ جمعی از نویسندگان، تهران: بنیاد بعثت.
بلعمى، ابوعلی. (1373). تاریخ‌نامۀ طبرى. تحقیق محمد روشن، تهران: سروش و البرز.
بهشتی، احمد. (1387). «اخلاق معجزۀ‏ دوم نبوی»، در: احد فرامرز قراملکی، اخلاق حرفه‌ای در تمدن ایران و اسلام، تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی با همکاری دانشکدۀ الهیات دانشگاه تهران.
‏بیهقى، ابوبکر. (1361). دلائل النبوة، ترجمۀ محمود مهدوی دامغانی، تهران: علمی و فرهنگی، چاپ اول.
جعفریان، رسول. (1383). سیرۀ رسول خدا(ص): تاریخ سیاسى اسلام. قم: دلیل ما.
حکیمی، محمدرضا و همکاران. (1380). الحیاة.ترجمۀ احمد آرام، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
حلبی شافعی، ابوالفرج. (1427ق). السیره الحلبیه، بیروت: دارالکتب العلمیه.
حمیری، ابن‌هشام. (1375). سیرة النبوة: زندگانی محمد. ترجمۀ سیدهاشم رسولی محلاتی، قم: کتابچی.
دل‌شاد تهرانی، مصطفی. (1385). سیرۀ نبوی. دفتر سوم، تهران: دریا.
دهقانی، مریم و مهدی مهریزی و طاهره محسنی. (1402). «طبقه‌بندی فضایل اخلاقی قرآن کریم». تأملات اخلاقی، 4 (3): 106-128.
راوندى، قطب. (1378). جلوه‏هاى اعجاز معصومین:. ترجمۀ غلام‌حسن محرمى‏، قم: جامعۀ مدرسین.
زریاب خویی، عباس. (1389). سیرۀ رسول‌الله(ص) از آغاز تا هجرت. تهران: سروش.
زرین‌کوب، عبدالحسین. (1387). بامداد اسلام. تهران: امیرکبیر.
زمخشری، محمود بن محمد بن احمد. (1407ق). تفسیر الکشاف. لبنان: دار الکتاب العربی.
سبحانى، جعفر. (1385). فروغ ابدیت: تجزیه و تحلیل کاملى از زندگى پیامبر اکرم(ص). قم: بوستان کتاب.
شبراوى، ‏جمال‌الدین. (1423ق). الإتحاف بحب الأشراف‏، قم: دار الکتاب.
شهیدی، سیدجعفر. (1378). ترجمه و شرح نهج‌البلاغ. تهران: علمی و فرهنگی.
طبرسى، فضل بن حسن. (1390 ق). زندگانى چهارده معصوم:. ترجمۀ عزیزالله عطاردی، تهران: اسلامیه.
‌طبرى، ابن‌علی عمادالدین حسن. (1386). اخبار و احادیث و حکایات در فضائل اهل‌بیت:. ترجمۀ عبدالملک بن اسحاق واعظ قمى‏، تهران: مشعر.
طبرى، محمد بن جریر. (1375). تاریخ طبری. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، تهران: اساطیر.
طبرى، محمد بن جریر. (1387ق). تاریخ الأمم و الملوک. تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: دار التراث.
عاملى، سیدجعفر مرتضى. (1384). سیرت جاودانه. ترجمۀ محمد سپهرى، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامى. ‏
عاملى، سیدمحسن امین. (1376). سیرۀ معصومان:. ترجمۀ على حجتى کرمانى‏، تهران: سروش.
عاملى، سیدمحسن امین. (1403ق). اعیان الشیعه، بیروت: دار التعارف. ‏
عسقلانى، ابن‌حجر. (1415ق). الإصابة فی تمییز الصحابه. بیروت: دار الکتب العلمیه.
فیاض، علی‌اکبر. (1385). تاریخ اسلام. تهران: دانشگاه تهران.
قاضى ابرقوه، اس‍ح‍اق ‌ب‍ن ‌م‍ح‍م‍د . (1377). سیرت رسول‌الله(ص). تهران: وزارت ارشاد، چاپ سوم.
گئورگیو کنستان، ویرژیل. (1394). محمد پیغمبری که از نو باید شناخت. تهران: زرین.
مبارکفورى، صفى‌الرحمان. (1382). بادۀ ناب در سیرۀ پیامبر خاتم(ص). ترجمۀ محمد بهاءالدین حسینى‏، سنندج: کردستان.
مجلسی‌، محمد‌باقر. (1386). بحار الانوار، قم: اسلامیه.
مسعودی، ابوالحسن علی. (1362). اثبات الوصیة. ترجمه محمدجواد نجفی، تهران: اسلامیه، چاپ دوم.
مسعودی، ابوالحسن علی. (1374). مروج الذهب و معادن الجوهر. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، تهران: علمى و فرهنگى.
مطهری، مرتضی. (1383). سیرى در سیرۀ ائمۀ اطهار:. تهران: صدرا.
معروف الحسنى، هاشم. (1412ق). سیرة المصطفى. ترجمۀ حمید ترقی‌جاه، تهران: حکمت.
منتظرالقائم، علی‌اصغر. (1383). تاریخ اسلام تا سال چهلم هجری. اصفهان: دانشگاه اصفهان و سمت.
نصر، سیدحسین. (1384). آرمان‌ها و واقعیت‌های اسلام. ترجمۀ ان‌شاءالله رحمتی، تهران: جام.
واقدى، ابن‌سعد. (1374). الطبقات کبرى. ترجمۀ محمود مهدوى دامغانى، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامى.
یعقوبى، احمد ابن‌واضح. (1371). تاریخ یعقوبى. ترجمۀ محمدابراهیم آیتى، تهران: علمى و فرهنگی.
یوسفى غروى، محمدهادی. (1383). تاریخ تحقیقى اسلام، ترجمۀ حسین‏على عربى‏، قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشى امام خمینى.

  • تاریخ دریافت 28 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 15 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 18 فروردین 1403