2
Associate Professor, Department of Ethics, Islamic Ma’arif University, Qom, Iran.
10.30470/er.2026.2080704.1504
چکیده
پرسش از مسئولیت در عصر هوش مصنوعی به یکی از مسائل اصلی در فلسفۀ فناوری و اخلاق کاربردی تبدیل شده است. افزایش خودمختاری و پیچیدگی سامانههای هوشمند، رابطۀ میان انسان و ماشین را تغییر داده و مفهوم «شکاف مسئولیت» را به چالش مهمی در این حوزه بدل کرده است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی–مفهومی، به بازنگری در مبانی نظری و منطقی این مفهوم میپردازد و نشان میدهد که شکاف مسئولیت، برخلاف تصور رایج، پدیدهای بسیط و واحد نیست، بلکه حاصل خلط مفهومی و شکلگیری سه گسست متمایز است: شکاف فنی–متافیزیکی که به موضوع عاملیت و کنترل مربوط میشود، شکاف سازمانی–ساختاری که از توزیع ناعادلانۀ مسئولیت در میان نهادها و افراد ناشی میشود و شکاف معرفتی که با ابهام و نبود شفافیت در فرایندهای سامانههای یادگیرنده ارتباط دارد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که عبور از جستوجوی یک راهحل واحد و حرکت به سوی رویکردهای چندسطحی و ترکیبی، شرط لازم برای حل چالش مسئولیت در سامانههای هوشمند است.
