تأملات اخلاقی

تأملات اخلاقی

چالش‌های امنیتی و اخلاقی در اکوسیستم اینترنت اشیاء

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان
1 گروه حقوق، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران.
2 استادیار گروه حقوق، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران.
3 استاد حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مراغه، مراغه، ایران.
10.30470/er.2026.2088584.1528
چکیده
اینترنت اشیاء به‌عنوان یکی از فناوری‌های نوین و پیشرفته، نقش حیاتی در بهبود کیفیت زندگی و تسهیل فرآیندهای مختلف در حوزه‌های متنوعی چون مراقبت‌های بهداشتی، حمل‌ونقل و صنعت ایفا می‌کند. با این حال، استفاده گسترده از این فناوری با چالش‌ها و آسیب‌پذیری‌های امنیتی و اخلاقی قابل توجهی همراه است که نیازمند توجه ویژه و راهکارهای اجرایی می‌باشد. هدف این پژوهش تبیین چالش‌های اخلاقی و امنیتی در اکوسیستم اینترنت اشیاء و ارائه راهکارهای مؤثر برای بهبود وضعیت امنیتی و رعایت اصول اخلاقی در این حوزه می‌باشد. نوع تحقیق در پژوهش حاضر نظری و روش تحقیق توصیفی- تحلیلی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مشکلات اصلی امنیتی در اینترنت اشیاء شامل حملات سایبری، ضعف در پروتکل‌های امنیتی و سوءاستفاده از داده‌های حساس کاربران می‌باشد. مسائل اخلاقی نیز عمدتاً حول محور جمع‌آوری و استفاده غیرمجاز از داده‌های شخصی و نقض حریم خصوصی است. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که توسعه هوش مصنوعی اخلاقی در این سامانه‌ها، به‌روزرسانی منظم دستگاه‌ها، آموزش و آگاهی‌بخشی به کاربران، شفافیت در الگوریتم‌های هوش مصنوعی، پیشگیری از تبعیض‌های الگوریتمی و پشتیبانی طولانی‌مدت دستگاه‌ها از جمله راهکارهای موثر برای تقویت امنیت و اخلاق در اینترنت اشیاء می‌باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

اقدسی، فاطمه، محقق داماد، مریم سادات. (۱۴۰۰). «ابعاد حقوقی حریم خصوصی در اینترنت اشیا». فصلنامه پژوهش‌های حقوقی میان رشته‌ای. تابستان. دوره ۲، شماره ۲، صص ۴۹-۶۷.
آل­بویه، زینب، آل­بویه، علیرضا. (1400). «کاربرد نظریة جنگ عادلانه در جنگ سایبری و راهکارهای اخلاقی استفاده از سلاح‌های سایبری». فصلنامه تأملات اخلاقی. پاییز. دوره 2، شماره 3، صص 49-76.
بختیاری، ایرج. (۱۴۰۱). «تحلیلی بر کاربرد اینترنت اشیاء در شبکه پدافند هوایی از منظر آسیب‌ها و تهدیدها». فصلنامه علوم و فنون نظامی. پاییز. دوره ۱۸، شماره ۶۱، صص ۵۵-۸۲.
بوالهری، علیرضا، رادفر، رضا، البرزی، محمود، پورابراهیمی، علیرضا، دهقانی، محمود. (1401). «تبیین تصمیم‌گیری‌ اخلاقی در بستر مدیریت فناوری اطلاعات». فصلنامه تأملات اخلاقی. تابستان. دوره 3، شماره 2، 29-46.
حسین­زاده، مرضیه، رضایی، علیرضا. (1402). «امنیت سایبری در حوزه اینترنت اشیاء». فصلنامه آرمان پردازش. بهار. دوره 4، شماره 1، صص 1-9.
حمیدی، حجت­اله. (1394). «اخلاق و حفاظت از حریم خصوصی آنلاین کودکان با رضایت والدین». فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری. دوره 10، شماره 3، صص 41-57.
صادقی، حسین، ناصر، مهدی. (۱۳۹۹). «ارائه چارچوب حقوقی مسئولیت پذیری در عملکرد ابزارهای اینترنت اشیا در بستر دولت الکترونیک؛ تبیین الگوی سیاستگذاری موثر». فصلنامه سیاست‌گذاری عمومی. پاییز. دوره ۶، شماره ۳، صص ۸۱-۱۰۳.
غریبی، جواد، قرایی، حسین، فرجی­پور، محمدرضا، هلیلی، خداداد. (1403). «ارائه طرح راهبردی حاکمیت امنیت داده اینترنت اشیا در شهر هوشمند». فصلنامه امنیت ملی. پاییز. دوره 14، شماره 53، صص 143-176.
فرحزادی، علی‌اکبر، ناصر، مهدی. (۱۴۰۰). «حق بر تبادل داده‌های خصوصی و راهکارهای رفع چالش‌های آن در سازوکار عملکرد ابزارهای اینترنت اشیاء». بررسی‌های بازرگانی. پاییز. دوره ۱۸، شماره ۱۰۸، صص ۱۱۵-۱۲۸.
قاسم­پور، امین. (1404). «کلان داده­های پزشکی و الش­های اخلاقی آن از حیث نقض حریم خصوصی بیماران». فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری. دوره 20، شماره 2، صص 9-18.
کیانخواه، احسان، کریمی قهرودی، محمدرضا. (۱۳۹۴). «چالش آفرینی اینترنت اشیاء بر ارکان امنیت ملی کشور». فصلنامه امنیت ملی. تابستان. دوره ۵، شماره ۱۶، صص ۸۱-۱۰۶.
لوسه، سباستین، شولتسه، راینر، اشتاودنمایر، دیرک. (۱۴۰۲). مسئولیت هوش مصنوعی و اینترنت اشیا. ترجمه: فاطمه نجیب‌زاده، تهران: انتشارات جنگل.
معینی‌فر، محدثه، وحیدزاده، دل‌آرام. (۱۴۰۱). «الزامات استیفای حق بر حریم خصوصی در بستر اینترنت اشیاء از منظر حقوق ایران». دوفصلنامه حقوق فناوری‌های نوین. پاییز و زمستان. دوره ۳، شماره ۶، صص ۶۱-۷۵.
نجف پور، وحید، قنبری، علیرضا، نظری، داود، مرادی، عالیه. (۱۳۹۷). «بررسی نقش اینترنت اشیاء در توسعه فناوری‌های نوین در سطح اجتماع و چالش‌ها در آن». فصلنامه پژوهش در علوم مهندسی و فناوری. دوره ۴، شماره ۲، صص ۴۹-۶۴.
Ahmed, A. A., Farhan, K., Jabbar, W. A., Al-Othmani, A., & Abdulrahman, A. G. (2024). IoT Forensics: Current Perspectives and Future Directions. Sensors, 24(10), 1-16.
Almasoud, A., Idowu, J. (2025). Algorithmic fairness in predictive policing. AI and Ethics. 5. 2323-2337.
Beauchamp, T. L., & Childress, J. F. (2019). Principles of Biomedical Ethics (8th ed.). Oxford University Press.
Dhinakaran, D., Raja, S., Ramathilagam, A., Vennila, G. (2025). Ethical and legal challenges with IoT in home digital twins, MethodsX. 14.
Friedman, B., Hendry, D. G., & Borning, A. (2017). A survey of value sensitive design methods. Foundations and Trends in Human–Computer Interaction, 11(2), 63–125.
International Telecommunication Union (ITU). (2012). Recommendation ITU-T Y.2060: Overview of the Internet of Things. Geneva: ITU.
Luthfi, A., Minhar, E., (2022). Towards Privacy by Design on the Internet of Things (IoT) Use: A Qualitative Descriptive Study. Journal of Information Systems and Informatics. 4(2). 457-468.
Lyon, D. (2018). The Culture of Surveillance. Cambridge: Polity.
Mill, J. S. (2001). Utilitarianism (2nd ed., G. Sher, Ed.). Hackett Publishing.
Organization for Economic Co-operation and Development (OECD). (2023). Measuring the Internet of Things. OECD Publishing, Paris.
Sasi, T., Lashkari, A., Lu, R., Xiong. P., Iqbal, S. (2024). A comprehensive survey on IoT attacks: Taxonomy, detection mechanisms and challenges. Journal of Information and Intelligence. 2. 455-513.
Semantha, F., Azam, S., Yeo, Kh. Shanmugam, B. (2020). A Systematic Literature Review on Privacy by Design in the Healthcare Sector. Electronics. 9(3). 452.
Soni, N. (2024). IoT forensics: Challenges, methodologies, and future directions in securing the Internet of Things ecosystem. Computer and Telecommunication Engineering, 2(4).
Stilgoe, J., Owen, R., & Macnaghten, P. (2013). Developing a framework for responsible innovation. Research Policy, 42(9), 1568–1580.
Thakral, M., Singh, R. R., & Kalghatgi, B. V. (2022). Cybersecurity and ethics for IoT system: A massive analysis. In Internet of Things: Security and Privacy in Cyberspace. Springer Nature Singapore. 209-233.
Tzafestas, S. (2018). Ethics and Law in the Internet of Things World. Smart cities journal, 1(1), 98-120.
Weber, V. (2017). The Synergetic Smart City Framework – From Idea to Reality, Real Estate Issues.

  • تاریخ دریافت 22 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 27 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 03 مرداد 1405