تأملات اخلاقی

تأملات اخلاقی

جایگاه برهان نظری در فلسفۀ اخلاق: تحلیل و بررسی روایت سی. دی. سی. ریو از اخلاق ارسطو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی فلسفه اخلاق، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران.
2 استاد گروه فلسفه اخلاق، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران.
چکیده
برخی فلاسفۀ اخلاق استدلال‌های اخلاقی را از زمرۀ استدلال‌های نظری می ­انگارند و نتیجۀ این استدلال‌ها را نوعی گزاره یا باور می­ دانند که صدق و کذب‌پذیر است و برخی دیگر این استدلال‌ها را از جنس استدلال‌های عملی می ­دانند. این اختلاف‌نظر دربارۀ تفسیر نظر ارسطو از اخلاق نیز وجود دارد. ریو با تفسیر و بازخوانی آثار ارسطو چنین ادعا می­ کند که استدلال‌های اخلاقی، ترکیبی از استدلال‌های نظری و عملی هستند. ارسطو با بررسی مبادی علوم گوناگون و روش کسب آنها دربارۀ بدیهیات علم اخلاق پژوهش کرده و نشان داده است که می­ توان گزاره­ های اخلاق و منطق حاکم بر آنها را مشابه علوم نظری دیگر تحلیل کرد؛ اما دو نکتۀ اساسی این تحلیل را تضعیف می­ کند: نخست اینکه برهان‌های علوم نظری دارای نوعی ضرورت هستند؛ درحالی‌که در اخلاق، چنین ضرورتی دیده نمی­ شود­. دوم اینکه گزاره ­های علم اخلاق دارای استثنا و به تعبیر ارسطو از نوع «در اکثر موارد» هستند؛ یعنی در اکثر مواقع و شرایط، برقرار و صادق هستند. آنچه در پاسخ به این دو مسئله در راستای دفاع از نظری بودن استدلال‌های اخلاقی بیان کرده ­ایم، این است که ضرورت استدلال‌های اخلاقی از نوع ضرورت De Dicto است و نه ضرورت De Re. همچنین استدلال‌های اخلاقی دارای دو سطح یا مرحله هستند: در سطح اول با استدلال‌های نظری مواجه هستیم که سعادت انسان‌ها را معیّن می ­کند و در سطح دوم با استدلال‌هایی از نوع تأمل روبه‌رو هستیم که گزاره ­های «در اکثر موارد» در این مرحله به استدلال وارد می ­شوند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابن‌سینا، حسین عبدالله. (1391). الشفا. تصدیر: طه حسین پاشا، مراجعه: دکتور ابراهیم مدکور، قم: مکتبة سماحة آیت‌الله العظمی المرعشی.
ارسطو. (۱۳۸۵ «الف»). اخلاق نیکوماخوس. ترجمۀ محمدحسن لطفی، تهران  ایران: طرح نو.
ارسطو. (1385 «ب»). متافیزیک (مابعدالطبیعه). ترجمۀ محمدحسن لطفی، تهران: طرح نو.
ارسطو. (1387). تحلیل ثانوی. ترجمۀ علیرضا فرح‌بخش، (تحلیل ثانوی ارسطو به همراه مقدمه و تفسیری از جاناتان بارنز)، تهران: رهنما.
انواری، سعید. (1400). «نحوۀ بیان ضرب‌های منتج قیاس در سنت منطق‌دانان قرون وسطی». منطق‌پژوهی، 12 (1): 25-37.
سعیدی مهر، محمد. (۱۳۸۳). «جهت جمله‌ای و جهت شیئی». پژوهشنامۀ فلسفۀ دین (نامۀ حکمت)، ۲ (۱): ۱۲۵-۱۴۸.
علامه حلی، حسن بن یوسف. (1395). الجوهر النضید. مترجم: منوچهر صانعی دره­بیدی، تهران: انتشارات حکمت، چاپ هشتم.
محمد قربانیان، هومن. (1401). «مطالعه و نقد دیدگاه سنتی دربارۀ عدم تقارن موضوع - محمول». حکمت و فلسفه. 18 (72): 195-217.
نبوی، لطف‌الله. (زمستان 1376). «منطق حملی بر اساس ضرب (IE - O) Ferio». مدرسۀ علوم انسانی، (5): 95-101.
Aristotle. (2014). Prior Analytics. Translated by: Robin Smith. Cambridge: Hackett Publishing Company.
Audi, Robert. (2006). Practical Reasoning and Ethical Decision. London: Routledge.
Baehr, Jason. (2012). “Two Types of Wisdom”. Acta Anal, 27, pp. 81–97.
Beziau, Jean-yves & Read, Stephen. (2014). “Square of Opposition: A Diagram and a Theory in Historical Perspective”. History and Philosophy of Logic, 35:4, pp. 315-316.
Broome, John. (2013). Rationality Through Reasoning. New York: Blackwell.
Cohen, S. Marc, Curd, Patricia & Reeve, C. D. C. (eds.) (2016). Readings in Ancient Greek Philosophy: From Thales to Aristotle. Indianapolis: Hackett Publishing Company.
Gasser-Wingate, Marc. (2016). “Aristotle on Induction and First Principles”. Philosopher, Imprint 16, pp. 1- 20.
Hawthorne, john.  (2021). “Inductive Logic”. The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2021 Edition), Edward N. Zalta (ed.), from: URL = <https://plato.stanford.edu/archives/spr2021/entries/logic-inductive/>.
Künne, Wolfgang. (2003). Conceptions of Truth. Oxford: Oxford Academic.
Long, Christopher P. (2010). Aristotle on the Nature of Truth. New York: Cambridge University Press.
Lukasiewicz, Jan. (2021). Aristotle’s Syllogistic from the Standpoint of Modern Formal Logic, 2nd ed. New york: Oxford University Press Academic Monograph Reprints.
Plantinga, Alvin. (1969). “De Re et De Dicto”. Noûs, 3(3), 235–258.
Reeve, Charles. David. C. (1992). Practices of Reason: Aristotle's Nicomachean Ethics. New York: Oxford University Press.
Reeve, Charles. David. C. (2012). Action, Contemplation, and Happiness: an Essay on Aristotle. Harvard University Press.
Sandywell, Barry. (1996). Presocratic Philosophy, Vol 3. New York: Routledge New York. ISBN 9780415101707.
Winter, Michael. (1997). “Aristotle, hōs epi to polu Relations, and a Demonstrative Science of Ethics”. Phronesis, 42(2), pp 163–189.
Zuppolini, Breno. (2021). “Immediacy in Aristotle’s Epistemology”. Phronesis, 66(2), pp 111-138.
 
 

  • تاریخ دریافت 02 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 30 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 08 مرداد 1403