تأملات اخلاقی

تأملات اخلاقی

روایتی از چگونگی تلفیق اخلاق در برنامۀ درسی مدارس والدورف و اشارات تربیتی آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکترای فلسفه تعلیم و تربیت، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی چگونگی تلفیق اخلاق در برنامۀ درسی مدارس والدورف و واکاوی اشارات تربیتی آن است. بدین منظور نخست به‌اختصار رویکرد تربیت اخلاقی در فلسفۀ رودلف اشتاینر تحلیل شد. سپس برای دستیابی به چگونگی امکان تربیت اخلاقی در ساختاری کل­نگرانه در مدارس والدورف بر پایۀ اندیشه ­های اشتاینر، چهار بنیان اصلی تحقق تربیت اخلاقی شامل بنیان معنوی فلسفۀ اشتاینر، انسان­شناسی سه­ بُعدی قلب و سر و دست، رویکرد هنرمحور و وجوه اثربخش نقش معلمان احصا، توصیف و تحلیل شد. پس از آن، برای وضوح مسئلۀ پژوهش، ابعاد عملی تربیت اخلاقی در مدارس والدورف بررسی شد. درنهایت دلالت ­های تربیتی رویکرد تربیت اخلاقی در مدارس والدورف به منظور بازاندیشی، ایجاد تغییرات مطلوب و بهبود دیدگاه‌های سنتی در آموزش اخلاق عرضه شد. یافته ­ها نشان می ­دهد رویکرد والدورف با هدایت فرایند رشد همه‌جانبۀ فراگیران در تلاش است زمینه‌های ایجاد تعادل میان ابعاد وجودی را برقرار کند؛ ازاین‌رو با تکیه بر بُعد معنویت، برای تحقق انگیزه ­های درونی اخلاق به فراگیر کمک می­ شود در زمینه­ ای آزاد، معنای زیست اخلاقی را درک کند. درنهایت تصویر کل­نگر این پژوهش بیانگر آن است که نوعِ تربیت اخلاقی در مدارس والدورف می ­تواند زمینه­ هایی برای بازاندیشی و درس ­آموزی در تربیت اخلاقی موجود فراهم کند.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم
احمدی، مرضیه و مسلم صالحی و مژگان امیریان­زاده و عباداله احمدی. (1402). «اثربخشی الگوی مدیریت مدرسه­ محوری و شرایط محیطی بر عملکرد محتوای آموزشی فراگیران با نقش تعدیل‌گری ارزش­ های اخلاقی». مسائل کاربردی تعلیم ­وتربیت اسلامی. ۸ (۲): 29-۵۰. 
پوربابایی، اطهر و زهرا زین ­الدینی میمند و میترا کامیابی و نجمه حاجی­ پور. (1401). «شناسایی مؤلفه‌های تأثیرگذار بر تربیت اخلاقی در برنامه‌های درسی با تأکید بر تربیت هنری (مطالعۀ موردی: دانشگاه جامع علمی - کاربردی)». سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت. 6 (۱): ۸۳۹-۸۵۶.
پورداود، محمد و رضا کچوئیان جوادی و قدسی احقر و محمدرضا یوسف­ زاده چوسری. (1399). «استخراج ویژگی­ های عناصر اساسی برنامۀ درسی الگوی اشتاینر (یک مطالعۀ ترکیبی)». تدریس ­پژوهی. 8 (4): 1ـ12.
جعفریان، مجید. (1398). «رشد معنوی و اخلاقی در دوران کودکی و تأثیر آن در بزرگ‌سالی: یک مقالۀ مروری». مطالعات اخلاق کاربردی. 15 (36): 73-98.
حسنی، محمد. (1395). «بررسی رویکرد تربیت اخلاقی در نظام تربیت رسمی و عمومی دورۀ ابتدایی». تربیت اسلامی، 11 (22): 25-51.
حسنی، محمد و مهین چناری. (1394). رویکردهای نوین در تربیت اخلاقی. تهران: مدرسه.
حسینی، سیدحسام و سیده‌نسرین حسینی. (1401). «تبیین و نقد رویکرد لیپمن در برنامۀ فلسفه برای کودکان از منظر پرسشگری وجودی». پژوهش­ های فلسفی، 16 (39): 78-95.
داودی، محمد و سیدرضی موسوی و سعید صالحیان. (1401). «تربیت اخلاقی فضیلت‌مند». تربیت اسلامی. 17 (41): 1-14.
راه نو در تربیت. (1306). آبان، شماره 1. پرتال جامع علوم انسانی. بازیابی ­شده در 10 فروردین 1403، از:
https://ensani.ir/fa/article/journal-number/34205.
رضایی، رضا و سیدابوالفضل وقار سیدین و بهاره زارعی و شهناز طبیعی. (1400). «تأثیر آموزش مراقبت معنوی بر حساسیت اخلاقی در دانشجویان پرستاری». آموزش پرستاری. ۱۰ (۱): ۶۸-۷۸.
سعیدی، مهدی. (1402). «کاوشی پیرامون رویکرد تربیتی رودلف اشتاینر و دستاوردهای آن برای برنامۀ درسی دورۀ ابتدایی نظام آموزش‌وپرورش ایران: پژوهشی ترکیبی. رسالۀ دکتری در رشتۀ فلسفۀ تعلیم ­وتربیت، دانشگاه شیراز.
سعیدی، مهدی و محمدحسن کریمی و محبوبه البرزی و رحمت­اله مرزوقی. (1402). «کشف و اعتباریابی کاربست مؤلفه­ های دیدگاه تربیتی رودلف اشتاینر در برنامۀ درسی دورۀ ابتدایی: یک مطالعۀ ترکیبی». مطالعات برنامۀ درسی، 18 (70): 71-104.
سند تحول بنیادین. (1390). شورای عالی انقلاب فرهنگی. بازیابی شده در 10 فروردین 1403، از: https://sccr.ir/Files/6609.pdf
شریعتمداری، علی. (1396). اصول و فلسفۀ تعلیم ­وتربیت. تهران: امیرکبیر.
شمشیری، بابک. (1402). طرحی نو در انسان­ شناسی اسلامی. تهران: نگاه معاصر.
شمشیری، بابک. (1399). مبانی نظری و برنامۀ درسی تربیت اخلاقی. تهران: بازتاب فرهنگ.
شیراوند، محسن و زهراسادات میرهادی. (1399). «نقش اخلاق پرسشگری مربیان در پرورش تفکر متربی با تکیه بر سیره معصومین:». تأملات اخلاقی. 1 (1): 135-154.
فاضلی، نعمت ­اله. (1402). مسئلۀ مدرسه: بازاندیشی انتقادی در آموزش ­وپرورش ایران. تهران: انتشارات هوش ناب.
فرقانی، مریم و روح‌الله کریمی و صادق رضایی. (1401). «ارائۀ الگوی کاربردی برای دانش‌آموزان متوسطۀ اول در زمینۀ تربیت اخلاقی با تأکید بر واکاوی انتقادی به رویکردهای سنتی و مدرن». سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت. 6 (4): 714-724.
فرمهینی فراهانی، محسن. (1401). تربیت در نهج البلاغه. تهران: آییژ.
فلاح، محمدجواد. (1402). «تحلیلی بر هویت معرفتی دانش اخلاق کاربردی اسلامی». تأملات اخلاقی. 4 (3): 45-62.
قاسم ­پور مقدم، حسین. (1396). «مبانی و عناصر برنامۀ درسی مدارس والدورف آلمان». نشریۀ پژوهش در برنامه­ ریزی درسی، 14 (27): 1ـ7.
قیومی بیدهندی، آریادخت و اعلاالدین اعتماد اهری. (1399). «ارائۀ مدلی به منظور ارتقای آموزش اخلاق در مدارس (پژوهشی ترکیبی)». آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، ۸ (۳) : 272-282.
کریمی، علی و احدییه صادقی و یگانه غیبی و حسن علیجانی. (1402). «تحلیل رابطۀ توسعۀ اخلاق معلمان ورزش مدارس بر ارتقای ارزش‌‌های اخلاقی دانش آموزان». اخلاق در علوم و فناوری. ۱۸ (۳): ۱۳۸-۱۴۷.
گوتک، جرالد. ال. (1401). مکاتب فلسفی و آرای تربیتی. ترجمۀ محمدجعفر پاک­ سرشت، تهران: سمت.
مرزوقی، رحمت­ اله. (1401). مبانی و اصول تعلیم ­وتربیت: با نگاهی به تحولات دوران معاصر. تهران: آوای نور.
معتمدی برآبادی، حوا و معصومه صمدی و محمدرضا سرمدی و مهدی محمودی. (1402). «کاوشی بر رساله‌های دکتری رشتۀ فلسفۀ تعلیم‌وتربیت دانشگاه‌های دولتی در حوزۀ تربیت اخلاقی». جامعه‌شناسی آموزش‌وپرورش. 9 (2): 74-96.
میراحمدی، صادق. (1401). «بررسی تطبیقی فضیلت از نظر ابن­ مسکویه و زاگزبسکی». پژوهشنامۀ فرهنگ و معارف دینی. 2 (1): 23-34.
ملکیان، مصطفی. (1401). عمر دوباره: درس­ گفتارهایی در باب اخلاق کاربستی. تهران: شور.
مورفی، ژوزف. (1395). قدرت ذهن ناخودآگاه. ترجمۀ کیانا حاج دولت، تهران: انتشارات نظری.
موسی­ پور، نعمت­اله. (1401). «چون بمیرد مدرسه، دنیای ما گردد تباه». مطالعات برنامۀ درسی، 17 (65): 1-6.
نادینگز، نل. (1398). چشم­اندازهای فلسفۀ تعلیم و تربیت. ترجمۀ رمضان برخورداری، تهران: نشر نخستین.
نقشۀ مهندسی فرهنگی کشور. (1392).
نقیب­ زاده، میرعبدالحسین. (1399). درآمدی به فلسفه. تهران: انتشارات طهوری.
نقیب­ زاده، میرعبدالحسین. (1401). نگاهی به فلسفۀ آموزش‌وپرورش. تهران: انتشارات طهوری.
نصر اصفهانی، مریم. (1401). پروای دیگران: درآمدی بر فلسفۀ اخلاق مراقبت. تهران: انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
ویلینگهام، دانیل. تی. (1401). چرا دانش‌آموزان مدرسه را دوست ندارند؟. ترجمۀ سیدامیرحسین میرابوطالبی، تهران: انتشارات ترجمان علوم انسانی.
 
Aljabreen, H. (2020). "Montessori, Waldorf, and Reggio Emilia: a Comparative Analysis of Alternative Models of Early Childhood Education". International Journal of Early Childhood. 52 (3): 337ـ353.‏
Attfield, K. (2022). "The “Feelingـlife” Journey of the Grade School Child: An Investigation into Inclusive Young Citizenship in International Waldorf Education". Journal of Curriculum and Pedagogy, 7 (3): 1-24.
Avison, K. & M. Rawson. (2014). The Tasks and Content of the SteinerـWaldorf Curriculum. Floris Books.
Bhat, R. M. & P.L. Jamatia. (2022). "Importance and Necessity of Peace Education in the School Curriculum for Fostering International Perspective". International Journal of Educational Review, Law And Social Sciences (IJERLAS)2 (5): 613-620.‏
Bruel, A. (2015). Understanding and Applying The Fourfold Approach to the Human Being. UK: Camphill School Aberdeen.
Carr, D. (2023). "Love, Knowledge (Wisdom) and Justice: Moral Education Beyond the Cultivation of Aristotelian Virtuous Character". Journal of Moral Education, 1-19.‏
Ceren, K. O. C. A. (2022). "Waldorf Approach in All Aspects". Academy Journal of Educational Sciences. 6 (1): 37ـ43.‏
Dahlin, B. (2021). Rudolf Steiner, The Relevance of Waldorf Education. Berlin: Springer Publishing.
Eisner, E. W. (2002). The Arts and the Creation of Mind. Yale University Press.
Grella, M. A. (2015). "Nurturing the Aesthetic: Learning to Care for the Environment in a Waldorf School". ProQuest LLC, Ph.D. Dissertation, Antioch University.
Goldshmidt, G. (2017). On the Unique Place of Art in Waldorf Education. European Journal of Education Studies, 3 (8).
Jonas, M., & Y. Nakazawa. (2020). A Platonic Theory of Moral Education: Cultivating Virtue in Contemporary Democratic classrooms. Routledge.
Koca, C. (2022). "Waldorf Approach in All Aspects". Academy Journal of Educational Sciences. 6 (1): 37ـ43.
Leiter, B. (2019). Moral psychology with Nietzsche. Oxford University Press, USA.
Lutzker, P. (2022). "Developing the artistry of the teacher in Steiner/ Waldorf Education (Part II): Foreign Language Teacher Education at Freie Hochschule Stuttgart (Waldorf Teachers College)". A Journal for Performative Teaching, Learning, Research. 16 (1): 68ـ88.‏
Mans, M. (2019). "Adapt your life Insurance to Suit your Changing Needs". Personal Finance, (466): 6ـ7.‏
Moller, V. (2020). Leading Practices of Steiner School Principals: A Reflective Practice Perspective. Doctoral Dissertation,‏ The University of Sydney.
Mueller, L. (2017). Evaluating Steiner’s Understanding of Temperament Using the EAS Survey. (Master Thesis). Auckland University.
Paull, J. & B, Hennig. (2020). "Rudolf Steiner Education and Waldorf Schools: Centenary World Maps of the Global Diffusion of “The School of the Future”". The Journal of social sciences and humanities. 24ـ33.
Pearce, J. (2019). "From Anthroposophy to NonـConfessional Preparation for Spirituality? Could Common Schools Learn from Spiritual Education in Steiner Schools?". British Journal of Religious Education. 41 (3): 299ـ314.
Rawson, M. (2019). "The Development of the Person: Subjectification and Possible Links to Non-Formal Learning Situations and Expansive Learning in Waldorf (Steiner) Education". Other Education: The Journal of Educational Alternatives. 8 (2): 2-25.‏
Shank, M. (2016). "Imagination, Waldorf, and Critical Literacies: Possibilities for Transformative Education in Mainstream Schools". Reading & Writing: Journal of the Reading Association of South Africa. 7 (2): 42-63.
Steiner, R. (2004a). The Spiritual Ground of Education: Lectures Presented in Oxford. England, August 16ـ29, 1922. SteinerBooks.
Steiner, R. (2004b). Human values in education. SteinerBooks.
Steiner, R. (2003). Soul Economy: Body, Soul, and Spirit in Waldorf Education. SteinerBooks.
Steiner, R. (1997a). Education as a Force for Social Change. SteinerBooks.
Steiner, R. (1997b). The Essentials of Education. SteinerBooks Steiner, R. (1996a). The child's changing consciousness: As the basis of pedagogical practice. SteinerBooks.
Steiner, R. (1988). Goethean Science. New York: Mercury Press.
Toraman, C. (2022). "StudentـFriendly Teaching Approaches". England: Cambridge Scholars Publishing.
Worrell, P. (2022). Creativity and Wonderment: Applying Waldorf Education to Information Literacy Instruction.‏ Lebanon, McKendree University.

  • تاریخ دریافت 27 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 28 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 10 تیر 1403