تأملات اخلاقی

تأملات اخلاقی

ارزیابی دلایل اخلاقی علیه فرزندآوری

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان
1 استادیار گروه فلسفه، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری گروه فلسفه، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 استادیار گروه فلسفه‌ی غرب، مؤسسه‌ی پژوهشی حکمت و فلسفه‌ی ایران
10.30470/er.2026.2065724.1448
چکیده
امروزه فرزندخواهی و فرزندآوری یکی از مسائل مهم و تأثیرگذار اخلاقی، اجتماعی و حقوقی در جوامع بشری است و افزایش یا کاهش میزان آن موضوع نزاع موافقان و مخالفان است. در این پژوهش دلایل و استدلال‌های مخالفان فرزندآوری از منظر اخلاقی به شیوۀ تحلیلی- انتقادی بررسی شده است،. در این مقاله به نقد این دلایل و جنبه‌های گوناگون آن می‌پردازیم. چنانکه می‌دانیم، عدم تمایل به فرزندآوری به موضوعی جدی در جوامع بشری تبدیل شده است، زیرا فرزندان به‌طور طبیعی محدودیت‌ها و فشا‌رهای روانی و اقتصادی متعددی را به خانواده تحمیل می‌کنند که این امر موجب افزایش خانواده‌های بدون فرزند شده است. در مجموع، دلایل مخالفان برای فرزندآوری را می‌توان چنین برشمرد: ١) مسئولیت سنگین فرزندآوری؛ ٢) معلولیت، نقص و بیماری؛ ٣) جهان آکنده از درد و رنج؛ ٤) بحران محیط زیست و خطرات زیست محیطی؛ و ٥) انفجار جمعیت. مخالفان فرزندآوری معتقدند که بنا بر این دلایل، تولیدمثل و به‌و‌جودآوردن انسانی جدید به این دنیای پر از فقر و رنج و بیماری و جنگ اخلاقاً خطا است. با این حال، بررسی نقادانه‌ی ما نشان می‌دهد که هیچ‌یک از این پنج نوع دلیل نمی‌تواند مدعای خود را به مقام اثبات برساند و نشان دهد افراد از نظر اخلاقی ملزم‌اند فرزندی نداشته باشند. در واقع، این استدلال‌ها، اگرچه مطلقاً نادرست نیستند، به‌تنهایی برای تحمیل یک تکلیف اخلاقی عام برای اجتناب از فرزندآوری ناکافی‌اند و تصمیم در این حوزه تابع ترجیحات شخصی، زمینه اجتماعی و ظرفیت‌های فردی باقی می‌ماند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

اسمیلنسکی، سول (۱۳۹۳). «وظیفۀ اخلاقی داشتن فرزند»، ترجمۀ امیرحسین خداپرست، اطلاعات حکمت و معرفت، سال نهم، شماره‌ی پنجم، صص. 61-66.
بریک، الیزابت و میلم، جوزف (۱۳۹۵). پدرـ‌مادری و تولیدمثل، ترجمۀ امیرحسین خداپرست، چاپ اول، تهران: انتشارات ققنوس.
رجب‌زاده، محمدعلی (۱۳۸۷). «جمعیت و اثرات آن بر محیط زیست»، مدیران سبزاندیش، شماره 1-2، صص. 1-18.
رضوانی، سیده‌زینب و رضاییان، حسین (۱۴۰۱). «نقد و بررسی دلایل روان‌شناختی سودگرایان بر فرزندآوری»، فصلنامۀ تأملات اخلاقی، سال سوم، شمارۀ چهارم، صص. 109-130.
سبحانیان، خاطره و صافیان، محمدجواد (۱۳۹۹). «تحلیل مبانی هستی‌شناختی بحران زیست‌محیطی معاصر و شروط امکان غلبه بر آن براساس تفکر مارتین هیدگر»، حکمت و فلسفه، سال شانزدهم، شماره‌ی ۶۳، صص. 113-134.
شوپنهاور، آرتور (۱۴۰۱). جهان همچون اراده و تصور، ترجمۀ رضا ولی‌یاری، چاپ هجدهم، تهران: نشر مرکز.
Benatar, D. (2004). Why it is Better Never to Come into Existence. In: D. Benatar (Ed.), Life, Death, and Meaning: Key Philosophical Readings on the big Questions (pp. 155–168). Lanham, MD: Rowman & Littlefield.
Benatar, D. (2006). Better never to have been: The Harm of Coming into Existence. Oxford, UK: Clarendon Press.
Benatar, D. (2017). The Human Predicament: A Candid Guide to life’s Biggest Questions. Oxford, UK: Oxford University Press.
Kaposy, C. (2009). Coming into existence: The good, the bad, and the indifferent. Human Studies, 32, 101–108.
Keck, K. (2007, October 4). Earth a Gracious Host to Billions, But Can She Take Many more? CNN. https://edition.cnn.com/2007/TECH/science/10/04/pip.populationquestion/index.html
Overall, C. (2012). Why Have Children? The Ethical Debate. Cambridge, MA: MIT Press.
Parfit, D. (1984). Reasons and Persons. Oxford, UK: Oxford University Press.
Richards, N. (2010). Lives no one should have to live. Social Theory and Practice, 36(3), 463–477.
Schopenhauer, A. (1926). Selected Essays of Schopenhauer: Contributions to the Doctrine of the Affirmation and Negation of the Will-to-Live. London, England: G. Bell and Sons. 

  • تاریخ دریافت 22 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری 15 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 17 بهمن 1404