تأملات اخلاقی

تأملات اخلاقی

امکان‌سنجی و ارائه الگوی جامع برای جرم‌انگاری ترک انفاق حیوانات در نظام حقوقی ایران با رویکرد اخلاقی ، فقهی و تقنینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 حقوق جزا و جرم شناسی-واحد نیشابور-دانشگاه ازاد اسلامی -نیشابور-ایران
2 استادیار فقه و مبانی حقوق دانشکده الهیات دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران
10.30470/er.2026.2074014.1475
چکیده
در نظام حقوقی ایران، ترک انفاق حیوانات خانگی و رهاسازی آن‌ها با خلأ قانونی مواجه است؛ مقررات موجود، از جمله ماده ۶۷۹ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، صرفاً به صدمه یا تلف عمدی پرداخته و مسئولیت مستمر مالک در تأمین نیازهای حیاتی حیوان را نادیده گرفته‌اند. این خلأ موجب افزایش رهاسازی، فشار بر پناهگاه‌ها و بروز پیامدهای بهداشتی و اجتماعی شده است. پژوهش حاضر با هدف امکان‌سنجی جرم‌انگاری ترک انفاق حیوانات، با روش توصیفی-تحلیلی و بهره‌گیری از مطالعات تطبیقی در نظام‌های حقوقی بریتانیا، ایالات متحده و اتحادیه اروپا، و نیز تحلیل کیفی داده‌های داخلی (مصاحبه با ذی‌نفعان و بررسی آمار پناهگاه‌ها) انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که قوانین فعلی فاقد ضمانت اجرای مؤثر بوده و نیازمند بازتعریف مسئولیت‌های مالک و تعیین استانداردهای الزام‌آور رفاهی (خوراک، آب، سرپناه، درمان) هستند. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که جرم‌انگاری ترک انفاق حیوانات در ایران نه‌تنها امکان‌پذیر بلکه ضروری است، مشروط بر آن‌که در قالب الگویی چندوجهی شامل جرم‌انگاری کیفری، مقررات اداری مکمل، حمایت از مالکان ناتوان و الزامات ثبت و شناسایی طراحی گردد. تصویب قانون خاص رفاه حیوانات، گزینه‌ای بهینه برای تحقق این هدف و پر کردن خلأهای موجود خواهد بود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آقابیگی، سید؛ افشاری، کامران. (1401). اسلام و حقوق حیوانات. قم: انتشارات زهیر، چاپ اول.
باقری، پیمان؛ زرگوش‌نسب، علی؛ رضوان‌طلب، محمدرضا. (۱۴۰۱). «حقوق همسایگان و حقوق حیوانات آپارتمانی: کاوشی فقهی–حقوقی» تحقیقات حقوقی. ۹۷: ۱۹۵–۲۱۴.
باستانی، فاطمه؛ رضایی، محمد. (۱۳۹۸). «نگرشی به تکالیف انسانی در برابر حقوق حیوانات».پژوهش‌های حقوقی قانون‌یار. ۸: ۱۶۵–۱۹۰.
بهرمند، مهدی. (۱۴۰۲).«حقوق حیوانات از منظر فقه اسلام و حقوق بین‌الملل». فقه و حقوق نوین. ۱۳: ۱–۲۸.
بهرامی، زهرا. (۱۳۹۶). «بررسی اهلیت تمتع اقسام مختلف حیوانات در فقه امامیه با نقدی بر رویه باغ‌وحش‌ها در ایران» (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). بروجرد: دانشگاه آیت‌الله‌العظمی بروجردی.
جوادی، محمد؛ مسعودی، احمد. (۱۳۹۲). «حقوق حیوانات از منظر اسلام».پژوهش‌های اخلاقی. ۲: ۲۱–۴۸.
جعفری، محمد. (۱۳۹۸). «بررسی خلأهای قانونی در حمایت از حیوانات».فصلنامه حقوقی.12(2): ۴۵–۶۵.
جعفری‌پور، ناصر؛ آل‌بویه، علیرضا. (۱۴۰۱). «اخلاق محیط‌زیست و بهره‌برداری از حیوانات». تأملات اخلاقی. ۴(۱۶): ۳۱–۴۹.
حسینی، سید حسن. (۱۴۰۰). «حقوق موجودات زنده در قرآن و روایات». در: دومین همایش ملی پژوهش‌های میان‌رشته‌ای قرآن و علوم زیستی. تهران: دانشگاه .
حسینی، سید علی. (۱۳۸۲). «بی‌هوش کردن حیوانات قبل از ذبح». فرهنگ جهاد. ۳۲: ۱–۵.
دشتی‌خویدکی، محمدحسین؛ صادقیان، نرگس؛ مینایی‌فر، احمد. (۱۳۹۹). «مطالعه تطبیقی حقوق حیوانات». اخلاق زیستی. ۳۵: ۱–۱۲.
دهقان عفیفی، نرگس. (۱۳۹۵). «مبانی ایجاب نفقه حیوانات خانگی». فقه و مبانی حقوق اسلامی. ۴: ۴۱–۵۶.
رفیعی، احمد؛ عزیزی، امیر. (۱۳۹۸). «حقوق حیوانات از منظر قرآن و روایات». احسن‌الحدیث. ۸: ۸۳–۱۱۰.
رفیعی‌طباطبایی، سید حسن‌الدین. (۱۳۹۸). «حق نفقه حیوانات در فقه اسلامی». فقه، حقوق و علوم جزا. ۱۴: ۵۳–۶۲.
طباطبایی، سید محمد؛ علیدادی سلیمانی، حسین. (۱۳۹۸). «بازشناسی حقوق حیوانات در فقه امامیه». پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی. ۵۶: ۱۱۱–۱۳۰.
عرب‌احمدی، فاطمه؛ نیکومنش، امیر. (۱۳۹۲). «جایگاه حقوق حیوانات در منابع فقهی». پژوهش‌های علوم انسانی. ۳۰: ۸۹–۱۱۱.
عظیمی، حسن. (۱۳۹۸). «مسئولیت مدنی حفاظت از حیوانات در فقه امامیه». در مسیر استنباط. ۲۰–۲۱: ۷۹–۱۲۰.
قهاری، سعید؛ قهاری، سارا؛ قهاری، سبحان. (۱۴۰۰). «حقوق حیوانات از دیدگاه قرآن و احادیث». در: همایش ملی پژوهش‌های میان‌رشته‌ای قرآن و علوم زیستی. تهران: دانشگاه .
کلانتری ارسنجانی، علی‌اکبر. (۱۳۸۱). «فقه شیعه و حقوق حیوانات». فصلنامه فقه. ۹(۳۳–۳۴): ۲۴۷–۲۸۶.
وراثی، غلامرضا. (۱۴۰۰). «سیاست جنایی نگهداری حیوانات خانگی». قانون‌یار. ۲۰: ۱۷۵–۱۹۰.
قانون مجازات اسلامی. (۱۳۹۲). تهران: روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران.
قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران. (۱۳۰۷ با اصلاحات بعدی). تهران: روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. (۱۴۱۰ق). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة (ج ۵). قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. (۱۴۱۳ق). مسالک الافهام (ج ۷ و ۹). قم: مؤسسه معارف اسلامی، چاپ اول.
طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۰۹ق). المبسوط فی فقه الإمامیه (ج ۳). تهران: المکتبة المرتضویة، چاپ اول.
نجفی، محمدحسن. (۱۳۶۷ق). جواهر الکلام (ج ۳۱). بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ اول.
Ashworth, A. (2013). Principles of Criminal Law. Oxford University Press. Available at: https://global.oup.com
Beauchamp, T. L., & Childress, J. F. (2019). Principles of Biomedical Ethics. Oxford University Press. Available at: https://global.oup.com
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2): 77–101. Available at: https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Corbin, J., & Strauss, A. (2015). Basics of Qualitative Research. Sage Publications. Available at: https://us.sagepub.com
Elo, S., & Kyngäs, H. (2008). The qualitative content analysis process. Journal of Advanced Nursing, 62(1): 107115. Available at: https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2007.04569.x
Favre, D. (2020). Animal Law: Welfare, Interests, and Rights. Aspen Publishers. Available at: https://aspenpublishing.com
Garner, R. (2016). A Theory of Justice for Animals. Oxford University Press. Available at: https://global.oup.com
Gilligan, C. (1982). In a Different Voice. Harvard University Press. Available at: https://www.hup.harvard.edu
Johnson, R. (2021). Duty of care in animal welfare law. International Review of Law, 22(2): 130–150.
Radford, M. (2001). Animal Welfare Law in Britain. Oxford University Press. Available at: https://global.oup.com
Radford, M. (2015). Animal Welfare Law. Edward Elgar Publishing. Available at: https://www.e-elgar.com
Rahman, S. A. (2017). Religion and animal welfare—An Islamic perspective. Animals, 7(11): 1–11. Available at: https://doi.org/10.3390/ani7110111
Smith, J. (2020). Animal neglect and public health risks. Journal of Animal Law, 15(1): 80–95.
Taylor, N. (2019). Animal welfare and legal reform in Europe. European Animal Law Review, 10(1): 85–105.

  • تاریخ دریافت 19 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 26 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 27 اردیبهشت 1405