تأملات اخلاقی

تأملات اخلاقی

انواع خودنمایی و حکم مصادیق رایج آن در آیات و روایات اسلامی با تأکید بر نقش نیت فاعل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری اخلاق و معارف اسلامی، دانشکده الهیات و ادیان دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
10.30470/er.2023.1998850.1204
چکیده
خودنمایی صفتی است که با وجود وجهۀ منفی آن در ادبیات فارسی، در آیات و روایات گاهی مذموم و گاهی ممدوح شناخته شده ­است. این نگرش نوعی ابهام را در ارزش‌گذاری آن به­وجود آورده ­است. به نظر می‌رسد این ابهام به سبب تفکیکی است که در قرآن و روایات اسلامی میان انواع خودنمایی وجود داشته­ است؛ لذا در این پژوهش با بررسی این فرضیه، تلاش شده است با بررسی انواع خودنمایی در آیات و روایات، ارزش‌گذاری آن در احوال و شرایط مختلف مورد مداقه قرار گیرد. بر این اساس، پس از مفهوم‌شناسی خودنمایی و مفاهیم نزدیک به آن در آیات و روایات، انواع خودنمایی بر اساس نیت فرد، در پنج دستۀ ریاکارانه، شهرت‌طلبانه، برتری‌طلبانه، هویت‌جویانه و مبلغانه طبقه‌بندی شد و ارزش آن بر اساس آیات و روایات تبیین گردید. به این ترتیب، باید گفت که خودنمایی به خودی خود و فی­ذاته فاقد ارزش بوده و آنچه به آن ارزش می‌بخشد، صفتی است که با توجه به نیت فاعل به آن متصف می‌شود.  در نهایت، در این پژوهش، مصادیق رایج خودنمایی در پنج دستۀ مذکور استخراج شده و ارزش هر کدام با توجه به نیت فاعل بیان شد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم
ابن‌ ابی‌جمهور، محمد بن زین‌الدین؛ مرعشی، شهاب‌الدین و عراقی، مجتبی. (۱۴۰۳ ق). عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیه. ۴ ج. قم: مؤسسه سیدالشهداء (ع)، چاپ اول.
ابن بابویه، محمدبن علی بن حسین (شیخ صدوق). (1406ق). ثواب الاعمال و عقاب الاعمال. قم: انتشارات شریف رضی، چاپ اول.
ابن معین­الدین میبدی، حسین. (1374). دیوان امام علی علیه السلام. ترجمۀ مصطفی زمانی. قم: نصایح، چاپ اول.
ابن­ عربی، محمدبن علی. (1388). فتوحات مکیه. ترجمۀ محمد خواجوی. تهران: مولی، چاپ اول.
ابن­ فارس، احمد بن هارون، و عبدالسلام محمد. (1404 ق). معجم مقاییس اللغه. قم: مکتب الإعلام الإسلامی، مرکز النشر، چاپ اول.
ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر و شمس‌الدین، محمد حسین. (1419 ق). تفسیر القرآن العظیم (ابن کثیر). بیروت: دارالکتب العلمیه، چاپ اول.
اترک، حسین. (1399). پیوند اخلاقی فلسفی و دینی در الذریعه راغب اصفهانی. تأملات اخلاقی. سال اول، شمارۀ اول، صص 103-133.
بیدل دهلوی، ابوالمعانی میرزا عبدالقادر. (1399). دیوان بیدل دهلوی. تصحیح اکبر بهداروند. تهران: نگاه، چاپ اول.
پنج تنی، منیره. (1400). دیزاین و فشن به روایتِ فلسفه. فصلنامۀ اطلاعات حکمت و معرفت، زمستان. سال شانزدهم، شمارۀ چهارم، صص 71-77.
حاتم‌پوری‌کرمانی، محمدرضا. (1389). در محضر امیرالمؤمنین (ع): شرح جامعه خطبۀ همام. خطبۀ 193 نهج‌البلاغه. تهران: زعیم، چاپ اول.
حداد عادل، غلامعلی؛ پورجوادی، نصرالله؛ میرسلیم، مصطفی؛ طاهری عراقی، احمد. (۱۳۷۵). دانشنامۀ جهان اسلام. ۲۹ جلد. تهران: بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، چاپ اول.
حسینی شاه ­عبدالعظیمی، حسین بن احمد. (1364). تفسیر اثنی عشری. تهران: انتشارات میقات، چاپ اول.
حسینی‌نسب، سیدداود؛ اقدم، علی‌اصغر. (1389). فرهنگ واژه‌ها. تعاریف و اصطلاحات تعلیم و تربیت. تبریز: احرار، چاپ ششم.
خمینی، سیدروح الله. (1385). شرح چهل حدیث. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ بیستم.
داوودی، زهره؛ شیرخدایی، میثم؛ نورائی، محسن. (1396). بازتعریف تبلیغات تجاری از منظر اسلام با روش کیفی. نشریۀ پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، سال بیست و سوم، شمارۀ دوم، صص 117-142.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1373). کتاب الذریعه الی مکارم الشریعه. چاپ ابویزید عجمی، قاهره (۱۴۰۷/ ۱۹۸۷)، چاپ افست قم.
سبزواری، ملاهادی. (1413 ق). شرح المنظومه قسم الحکمه، تعالیق حسن‌زاده آملی، تهران: نشر ناب، چاپ اول.
سعیدی رضوانی، محمود؛ غلامی، فاطمه. (1402). انتقال آموزۀ ارزش عدم جلوه­ گری به دختران دبستانی از طریق داستان مطالعه­ ای پدیدارشناسانه. تأملات اخلاقی، سال چهارم، شمارۀ سیزدهم، صص 7-34.
شریف الرضی، محمد بن حسین. (1388). نهج البلاغه، ترجمۀ سید محمد بهشتی. تهران: تابان، چاپ سیزدهم.
صائب، محمدعلی. (1365). دیوان صائب تبریزی. به کوشش محمد قهرمان. تهران: نشر علمی و فرهنگی، چاپ سوم.
طباطبایی، محمدحسین. (۱۳۷۸). تفسیر المیزان، ترجمۀ محمدباقر موسوی. قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول.
طبرسی، حسن بن فضل. (۱۳۹۰). مکارم الاخلاق، ترجمۀ احمد احمدزاده. قم: نورالزهرا (س)، چاپ اول.
طریحی، فخرالدین بن محمد. (1375). مجمع‌البحرین، ترجمۀ احمد حسینی‌اشکوری. تهران: مکتبه‌المرتضویه، چاپ اول.
عبدل‌آبادی، علی‌اکبر و علی بیات و طاهره محمدیان. (1400). موانع روا‌ن‌شناختی معرفتی اخلاقی زیستن از نگاه امام علی علیه‌السلام. تأملات اخلاقی، سال دوم، شمارۀ چهارم، صص 7 -26.
عسجدی مروزی. (1348). دیوان عسجدی، تصحیح شهاب طاهری. تهران: ابن­سینا، چاپ اول.
علامه حلی، حسن بن یوسف. (1414 ق). تذکره الفقهاء. تهران: مکتبه‌المرتضویة، الطبعة الأولی.
علی بن ابی طالب (ع)، آمدی، عبدالواحد بن محمد. (۱۳۳۷). غرر الحکم، ترجمۀ محمد انصاری قمی. تهران: محمدعلی الانصاری القمی، چاپ اول.
عمید، حسن. (1363). فرهنگ عمید. تهران: امیرکبیر، چاپ اول.
فاضل موحدی لنکرانی، محمد، خامنه‌ای، علی، رهبر جمهوری اسلامی ایران، گلپایگانی، محمدرضا، خوئی، ابوالقاسم، تبریزی، جواد، مکارم شیرازی، ناصر، بهجت، محمدتقی، و دیگران. (۱۳۸۱). توضیح المسائل (امام و مراجع). ۲ ج. قم ایران: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1429 ق). ترتیب کتاب العین. تحقیق مهدی مخزومی و ابراهیم سامرایی، تصحیح دکتر اسعد طیب. تهران: انتشارات اسوه، چاپ اول.
فضل‌الله همدانی، رشید الدین. (1392). جامع التواریخ. جلد دوم، تصحیح محمد روشن. تهران: نشر میراث مکتوب، چاپ اول.
فیومی، احمد بن محمد؛ جواد، خضر. (1987 م). المصباح المنیر. بیروت: مکتبه لبنان، الطبعة الأولی.
القزوینی الرازی، احمدبن‌فارس بن زکریا. (1399 ق). معجم مقاییس اللغه. المحقق: عبدالسلام محمد هارون. قم: دارالفکر، چاپ اول.
کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق. (1367 ق). الکافی (ط- الإسلامیة). تهران: دارالکتب الإسلامیه، چاپ سوم.
کوئن، بروس. (1380). مبانی جامعه‌شناسی. ترجمه غلام عباس توسلی و رضا فاضل. تهران: سمت، چاپ دوازدهم.
متقی، علی بن حسام‌الدین؛ حیانی، بکری، و سقا، صفوه. (۱۴۰9 ق). کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال. بیروت: مؤسسة الرسالة، الطبعة الأولی.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (۱۳۵۵). ترجمۀ بحار الانوار، ترجمۀ موسی خسروی. تهران: کتابفروشی اسلامیه، چاپ اول.
محمدی ری‌شهری، محمد. (1389). میزان الحکمه. ترجمۀ حمیدرضا شیخی. قم: مؤسسۀ علمی فرهنگی دارالحدیث، سازمان چاپ و نشر، چاپ پانزدهم.
مطهری، مرتضی. (1397). آشنائی با قرآن. تهران: صدرا، چاپ هشتم.
مکارم شیرازی، ناصر. (1385). اخلاق در قرآن. قم: مدرسه الامام علی بن ابی طالب (ع)، چاپ اول.
موسی، حسین یوسف؛ عبدالفتاح صعیدی. (1369). الافصاح فی فقه اللغه. قم: مکتب الاعلام الاسلامی، الطبعة الأولی.
نجفی، محمد حسن (1362). جواهرالکلام. بیروت: دارالاحیاء التراث العربی، الطبعة الأولی.
نراقی، ملااحمد. (1377). معراج السعاده، تصحیح و ویرایش رضا مرندی‌. تهران: دهقان، چاپ اول.
نراقی، مهدی. (1385). جامع السعادات، ترجمۀ کریم فیضی. تهران: انتشارات آل محمد صلی الله علیه و آله، چاپ اول.
وحشی بافقی، کمال‌الدین. (1400). دیوان وحشی بافقی، تصحیح پرویز بابایی، تهران: نگاه، چاپ اول.
ورام بن أبی فراس. (1410 ق). تنبیه الخواطر و نزهه النواظر (مجموعه ورام). قم: مکتبه فقیه، الطبعة الأولی.
الویری، محسن. (1374). تبلیغ اسلامی و دانش ارتباطات اجتماعی. تهران: انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ اول.
 
Rojek, Chris. (2001). Celebrity, London: Reaktion Books.
Grout, Holly. (2019). Celebrity matters, published in: https://aeon.co/essays/the-history-of-celebrity-is-a-history-of-the-concept-of-self
 
 

  • تاریخ دریافت 02 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 11 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 26 خرداد 1403