Ethical Reflections

Ethical Reflections

Avicenna’s Visualization of the Process of Ethical Reasoning and Its Role in the Issuance of Moral Behavior

Document Type : Review Article

Authors
fateme jahani 1
Fereshte Abolhassani Niyaraki 2
1 MA in Philosophy and Islamic Theology, Mazandaran University, Mazandaran, Iran,
2 Assistant professor, Department of Islamic Philosophy, Mazandaran University, Mazandaran, Iran
10.30470/er.2024.2015458.1268
Abstract
Moral reasoning in Ibn Sina's philosophy can be pursued under the title of practical analogy, which in his works, often appears in the case of moral examples and mostly in the form of controversy. Ibn Sina is often concerned with the analysis of the process of behavior in general which can be called a practical argument. According to Ibn Sina the understanding of good and bad is by practical reason which leads to ethical behavior through theoretical reason, and by visualizing practical reasoning and practical analogy at two stages. This kind of analogy is derived from the speaking soul, but other dimensions of human and animal power, and the external senses, especially the imagination, the illusion, and the powers of causation and enthusiasm are involved. This analysis is not unrelated to Aristotelian background because Aristotle also considers practical reasoning and analogy to create moral behavior. In fact, Aristotle for the issuance of a verb sees the theoretical intellect moving in the sense of the unlikely, and the enthusiasm in the near sense. According to Ibn Sina, practical argument is not the only cause of the action, so he is far from the restriction and has also given importance to the emotional-motivational and motivational factors of the agent. Focusing on cognitive confinement, this paper elaborates on Ibn Sina by comparing him with Aristotle in order to represent Ibn Sina's innovations in relation to Greek philosophy.
Keywords
Moral reasoning
Practical Analogy
Ibn Sina
Behavior
Aristotle

Subjects

Article Title Persian

تصویرسازی ابن‌سینا از ‌فرایند استدلال اخلاقی و نقش آن در صدور رفتار اخلاقی

Authors Persian

فاطمه جهانی 1
فرشته ابوالحسنی نیارکی 2
1 کارشناس ارشد فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران.
2 استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه مازندان، مازندران، ایران.
Abstract Persian

استدلال اخلاقی در فلسفۀ ابن­سینا را می‌توان تحت عنوان قیاس عملی پیگیری کرد که این نوع قیاس در آثار او غالباً در مصداق مثال­های اخلاقی و بیشتر در قالب جدل آمده است. ابن­سینا به­طور غالب معطوف به تحلیل ‌فرایند رفتار به نحو عام­ است‌ (که می­توان آن را استدلال عملی نامید)؛ اما در عالم مثال از مصداق­های اخلاقی و استدلال­هایی که محتوا و مواد قیاس آن اصول اخلاقی است، بهره می­جوید. از نظر ابن­سینا درک حسن و قبح با عقل عملی است که به واسطۀ عقل نظری و با تصویرسازی نوعی استدلال و قیاس عملی در دو مرحله به رفتار اخلاقی منجر می‌شود. این نوع قیاس اگرچه از نفس ناطقه بر می­آید، سایر ابعاد انسان و قوا و نفس حیوانی مانند حواس ظاهری و باطن به‌ویژه خیال، وهم و قوای باعثه و شوقیه در آن دخیل‌اند. این تحلیل ابن­سینا بی­ارتباط با پیشینۀ ارسطویی نیست؛ زیرا ارسطو نیز استدلال و قیاس عملی را برای ایجاد رفتار اخلاقی، پیش­زمینه می­داند. درواقع ارسطو برای صدور فعل، عقل نظری را متحرک به معنای بعید و شوق را متحرک به معنای قریب می­داند. در این مقاله پس از تحلیل ابن­سینا از استدلال اخلاقی و عوامل دخیل در آن، به بیان نقش این استدلال در رفتار اخلاقی پرداخته­ایم. طبق نظر ابن­سینا، تنها استدلال عملی سبب بروز فعل نیست؛ پس او از حصرگرایی به دور است و به عوامل هیجانی ـ انگیزشی و محرکۀ فاعله نیز اهمیت داده است. در این مقاله، فراروی ابن­سینا از حصرگرایی شناختی با مقایسه با ارسطو بیان می‌شود تا نمایانگر نوآوری­های ابن­سینا نسبت به فلسفۀ یونانی نیز باشد.

Keywords Persian

استدلال اخلاقی
قیاس عملی
ابن‌سینا
رفتار
ارسطو
ابن‌سینا.‌ (1373). برهان شفا. مترجم و محقق: مهدی قوام صفری. تهران: فکر روز، چاپ اول.
ابن‌سینا.‌ (1405ق). الشفاء‌ (الطبیعیات). ج2، بخش نفس. مصحح: ابراهیم بیومی مدکور، محقق: سعید زاید. قم: کتابخانۀ عمومی حضرت آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی، چاپ دوم.
ابن‌سینا.‌(1383). رسالۀ نفس. مقدمه و حواشی و تصحیح موسی عمید. همدان: دانشگاه بوعلی سینا، چاپ سوم.
ابن‌سینا.‌ (1980م). عیون الحکمة. تصحیح: عبدالرحمن بدوی. وکالة المطبوعات. بیروت: دار القلم، چاپ اول.
ابن‌سینا.‌ (1400). رسائل. قم: انتشارات بیدار، چاپ اول.
ابن‌سینا.‌ (1381). الإشارات و التنبیهات. محقق: مجتبی زارعی، قم: ب‍وس‍ت‍ان‌ ک‍ت‍اب‌ ق‍م‌‌: مرکز النشر التابع لم‍ک‍ت‍ب‌ الإع‍لام‌ الإس‍لامی‌‌، چاپ اول.
ابن‌سینا.‌ (­1392­). اشارات و تنبیهات. ترجمه حسن ملک شاهی، تهران: انتشارات سروش. صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، چاپ ششم.
ابن‌سینا.‌ (1404ق).‌ البرهان در شفا‌ (منطق). تصحیح ابراهیم مدکور، قم: مکتبة المرعشی، چاپ اول.
ابن‌سینا.‌ (1387). نفس شفا. ترجمه محمدحسین لاجیینی، قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ اول.
ابن‌سینا.‌ (­1379). النجاة من الغرق فی البحر الضلالات. تصحیح محمدتقی دانش‌پژوه، تهران: دانشگاه تهران، چاپ پنجم.
ابوالحسنی نیارکی، فرشته.‌ (1397). «الگوی رشد اخلاقی از دیدگاه خواجه نصرالدین طوسی». اخلاق وحیانی. 7‌ (1): 76ـ105.
ارسطو.‌ (1408ق). دربارۀ نفس. ترجمۀ علی مراد داودی، تهران: انتشارات حکمت، چاپ اول.
ارسطو.‌ (­1378). اخلاق نیکوماخوس. ترجمۀ محمدحسن لطفی تبریزی، تهران: انتشارات طرح نو، چاپ اول.
ارسطو.‌ (­1980­م). فی النفس و یلیه الآراء الطبیعیة و الحاس و المحسوس و النبات. تحقیق بدوی عبدالرحمن، مترجم: اسحاق بن حنین، بیروت: دار القلم، الطبعة الأولی.
ارسطو.‌ (1392). متافیزیک. ترجمة شرف‌الدین خراسانی، تهران: حکمت، چاپ چهارم.
ذوالحسنی، فرزانه و سیده‌زهرا سیدحسن تهرانی.‌ (1401). «عقل عملی و نقش آن در اخلاق سینوی». تأملات اخلاقی. 3 (2): 47-67.
طوسی، محمد بن حسن.‌ (­1375­). شرح الاشارات و التنبیهات‌ (مع المحاکمات­). جلد 1، 2 و 3. قم: نشر البلاغه، چاپ اول.
فاضلی، سیداحمد.‌ (1399). «چیستی و مبادی عمل در فلسفۀ عمل صدرالمتألهین». تأملات اخلاقی. 1 (2): 109-127.
ملاصدرا.‌ (1401). حکمت متعالیه در اسفار عقلی اربعه،: سفر چهارم: سفر از خلق به خلق. ترجمۀ محمد خواجوی، تهران: مولانا.
ملاصدرا.‌ (1363). مفاتیح الغیب. تهران، وزارت فرهنگ و آموزش عالى، انجمن اسلامى حکمت و فلسفه ایران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى، چاپ اول.
ملاصدرا.‌ (1981)، اسفار (الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة)، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ سوم.
ملایوسفی، مجید و لیلا شیرخانی.‌ (1396). «ارسطو و نظریۀ تصمیم». پژوهش ­های فلسفی. بهار و تابستان. 11 (20): 249ـ264.
Gonçalo. Marcelo.‌(2020). “Aristotle and Ricœur on Practical Reason”. Humanities. (8) 76: 151-167.
Hugo, Mercier.‌ (2011). "What Good is Moral Reasoning?". Mind & Society. (8) Forthcoming, Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=1781319.
Paxton. Joseph, Greene. Joshua.‌ (2010). "Moral Reasoning: Hints and Allegations". Topics in Cognitive Science 2 (3): 511-527.
Kohlberg.‌ Lawrence. (1984). The Psychology of Moral Development: the Nature and Validity of Moral Stages. New York: Harper & Row.
Kukla, Rebecca.‌ (2002). "Attention and Blindness: Objectivity and Contingency in Moral Perception". Canadian Journal of Philosophy. (28): 319-346.
Melanie Killen & Audun Dahl.‌ (2021). "Moral Reasoning Enables Developmental and Societal Change". Perspectives on Psychological Science. 16 (6). pp.1209-1225.
Uhlmann Eric Luis. Pizarro David. Tannenbaum. David. Ditto Peter. (2009). “The motivated use of moral principles”. Judgment and Decision Making. 4 (6): 476-491.
Piaget, Jean.‌ (1965). The Moral Judgment of the Child‌, New York: the Free Press.
Pizarro, David.‌ (2000). "Nothing More than Feelings? the Role of Emotion in Moral Judgment". The theory of social behaviour. 30 (4): 355-375.
Robert, Audi.‌ (2006). Practical Reasoning and Ethical Decision. Published in the USA and Canada by Routledge.
Salminawati, Dedi & Sahputra Napitupulu.‌ (2022). “Sigmun Freud's and Ibn Sina's Viewpoints on Personality and Their Implications on Islamic Education”. Al-Ulum. 22 (1): pp.146-161: DOI: 10.30603/au.v22i1.2392
Ulrich, Werner.‌ (2014). “The Rational, the Moral, and the General: An Exploration.” Werner Ulrich's Home Page: Ulrich's Bimonthly. Available at: https://www.wulrich.com/bimonthly_july2014.html.

  • Receive Date 09 March 2024
  • Revise Date 06 April 2024
  • Accept Date 30 May 2024