Ethical Reflections

Ethical Reflections

An Analysis of the Position of the Ethical Subject in the Story of “Postman” Based on the Opinions of Levinas and Lacan

Document Type : Original Article

Authors
1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علّامه طباطبائی، تهران، ایران
2 دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علّامه طباطبائی، تهران، ایران
Abstract
Ethics is one of the concepts that thinkers across various fields have been discussing for centuries. Levinas, as a phenomenological philosopher, and Lacan, as a psychoanalyst, have drawn upon different propositions from theoretical and non-theoretical sciences to articulate their teachings and define the concept of ethics. The story of the postman serves as a representation of the conflict between love and duty. This research, relying on the teachings of Levinas and Lacan about ethics, employs a qualitative analysis method and is grounded in library studies. It aims first to explain the position of ethics according to these two thinkers and then to analyze the actions of the characters in the story of the postman based on Levinas’ and Lacan’s critical perspectives on ethics. The results of the research indicate that the most important component of ethics, according to Levinas, is its heteronomy, while for Lacan, it is its autonomy. Based on these frameworks, characters like Ali and Chista are regarded as unethical subjects from Levinas’ perspective but ethical subjects from Lacan’s viewpoint due to their transgression of The Other’s desire. Conversely, characters like Haji and Haj Akbar are viewed as ethical subjects by Levinas but unethical by Lacan due to their strict adherence to duty.
Keywords

Subjects


Article Title Persian

تحلیل جایگاه سوژۀ اخلاقی در داستان «پستچی» بر مبنای آرای لویناس و لکان

Authors Persian

شیرزاد طایفی 1
توحید شالچیان ناظر 2
1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علّامه طباطبائی، تهران، ایران
2 دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علّامه طباطبائی، تهران، ایران
Abstract Persian

اخلاق جزو مفاهیمی است که اندیشمندان حوزه‌های گوناگون فکری از دیرباز تاکنون دربارۀ آن سخن گفته‌اند. لویناس در مقام فیلسوفی پدیدارشناس و لکان در مقام روانکاوی که از گزاره‌های گوناگون حوزۀ علوم نظری و غیرنظری در بیان آموزه‌های خود استفاده کرده، به تعریف و تبیین مفهوم اخلاق پرداخته­‌اند. داستان پستچی بازنمایی‌کنندۀ تقابل بین عشق و وظیفه است. در این پژوهش با تکیه بر آموزه‌های لویناس و لکان دربارۀ اخلاق و با بهره‌گیری از روش تحلیل کیفی و بر اساس مطالعات کتابخانه­ای کوشیده‌ایم نخست جایگاه اخلاق را نزد این دو اندیشمند تبیین کنیم و سپس کنش‌های شخصیت‌های داستان پستچی را بر مبنای اخلاق موردنظر لویناس و لکان، نقد و تحلیل کنیم. دستاوردهای پژوهش گویای این است که مهم‌ترین مؤلفۀ اخلاق در نظر لویناس، دگربنیاد بودن آن و نزد لکان، خودبنیاد بود آن است. براین‌اساس شخصیت ­هایی چون علی و چیستا به سبب تخطی از میل دیگری از دیدگاه لویناس، سوژۀ غیراخلاقی و از نظر لکان، سوژۀ اخلاقی به شمار می‌آیند. در نقطۀ مقابل نیز شخصیت ­هایی مانند حاجی و حاج اکبر به سبب تعهد به انجام وظیفه، از نظر لویناس، سوژۀ اخلاقی و از دیدگاه لکان، سوژۀ غیراخلاقی قلمداد می­ شوند.

Keywords Persian

امانوئل لویناس
ژاک لکان
سوژۀ اخلاقی
خودبنیاد
دگربنیاد
پستچی
اصغری، محمد. (1388). «رابطۀ اخلاق و الهیات در فلسفۀ ایمانوئل لویناس». تأملات فلسفی. 1 (4): 27-42.
اصغری، محمد. (1390). «آیا اخلاق لویناس یک اخلاق پست‌مدرن است؟». تأملات فلسفی. 2 (6): 141-157.
اصغری، محمد. (1391). «تقدم اخلاق بر فلسفه در اندیشۀ ایمانوئل لویناس». پژوهش‌های فلسفی. 6 (10): 23-41.
ایوانز، دیلن. (1401). واژه‌نامۀ روانکاوی لکانی. تهران: اتاق آبی، چاپ دوم.
بنایی جهرمی، مهدی. (1393). «لویناس و سوبژکتیویتۀ اخلاقی». غرب‌شناسی بنیادی. 5 (2): 21-36.
پویمان، لویی. (1378). درآمدی بر فلسفۀ اخلاق. تهران: گیل، چاپ اول.
پیر کلرو، ژان. (1398). واژگان لکان. ترجمۀ کرامت موللی، تهران: نی، چاپ پنجم.
جواری، محمدحسین و دیگران. (1398). «بررسی تطبیقی جایگاه "دیگری" در روابط عاطفی شخصیت‌ها در رمان مادام بواری اثر گوستاو فلوبر و دو منظره اثر غزاله علیزاده بر اساس نظریۀ امانوئل لویناس». فصلنامۀ پژوهش‌های ادبیات تطبیقی، 7 (2): 32-50.
جی. وارنوک، جی. (1368). فلسفۀ اخلاق در قرن حاضر. تهران: مرکز ترجمه و نشر کتاب، چاپ اول.
خبازی کناری، مهدی و صفا سبطی. (1395 «الف»). «مسئولیت در برابر مرگ دیگری: بنیاد سوژه در فلسفۀ لویناس». غرب‌شناسی بنیادی، 7 (2): 1-22.
خبازی کناری، مهدی و صفا سبطی. (1395 «ب»). «"بدنمندی" در پدیدارشناسی هوسرل، مرلوپونتی و لویناس». حکمت و فلسفه. 12 (3): 75-98.
دور، جوئل. (1397). روانکاوی بالینی لاکان. تهران: کیان افراز، چاپ دوم.
راستایی، حامده و احد فرامرز قراملکی. (1400). «"جانشینی" نزد لویناس و "جایگزینی" در همدردی: دو رویکرد متفاوت در مواجهه با دیگری». پژوهش‌های فلسفی ـ کلامی، 23- 4(9): 5-22.
رحیمی‌نیا، فاطمه و فاطمه حیدری. (1401). «بررسی مرگ از دیدگاه پدیدارشناسی غیریت در رمان گاوخونی». فصلنامۀ علمی تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی (دهخدا). 14 (53): 471-492.
ژیژک، اسلاوی. (1389). خشونت (پنج نگاه زیرچشمی). تهران: نی، چاپ اول.
ژیژک، اسلاوی. (1386). لاکان ـ هیچکاک. تهران: ققنوس، چاپ اول.
ژیژک، اسلاوی و دیگران. (1399). اخلاق ساد. تهران: سیب سرخ، چاپ دوم.
صافیان، محمدجواد و سعید کاویانی تبریز. (1393). «لویناس، فیلسوف دیگری». پژوهش‌های علوم انسانی نقش جهان. 8-1 (1): 26.
صیادمنصور، علیرضا. (1396). «روایت لویناس از مسئولیت اخلاقی به مثابه واقعیت انضمامی من؛ گریزناپذیر و تقارن‌ناپذیر». دوفصلنامۀ فلسفی شناخت. 1 (77): 197-218.
ضیمران، محمد. (1387). «بررسی اجمالی درون‌مایۀ آموزه‌ها و آثار لویناس». کتاب ماه فلسفه. 1 (15): 63-69.
طایفی، شیرزاد. (1402). «از فقدان تا مازاد در کلام: خوانش لکانی داستان‌های قصر پرندگان غمگین و سکته قبلی». پژوهشنامۀ ادبیات کردی. 9-1 (15): 1-16.
عبدالله‌نژاد، محمدرضا. (1389). «نسبت اخلاق لویناس با اخلاق کانت». دوفصلنامۀ شناخت. 1 (63): 135-155.
علیا، مسعود. (1388). کشف دیگری همراه با لویناس. تهران: نی، چاپ اول.
فرهادی، نوازالله و دیگران. (1400). «بررسی تطبیقی پدیدۀ "خواب‌هراسی" از دیدگاه امانوئل لویناس و مولانا با تأکید بر غزلیات شمس». فصلنامۀ پژوهش‌های ادبیات تطبیقی. 9 (1): 105-132.
فینک، بروس. (1398). مقدمات بالینی در روانکاوی لاکان اصول نظری و تکنیکی. تهران: گستره، چاپ دوم.
کالویانف، رادوستین. (1398). هگل، کوژو، لکان: دگردیسی‌های دیالکتیک به همراه پنج‌ نامۀ منتشرنشدۀ لکان به کوژو. تهران: علمی و فرهنگی، چاپ اول.
کدیور، میترا. (1381). مکتب لکان: روانکاوی در قرن بیست‌ویکم. تهران: اطلاعات، چاپ چهارم.
کریمی، بیان. (1399). «سوبژکتیوتۀ بدنمند اخلاقی: فوکو و لویناس». پژوهش‌های فلسفی. 14 (33): 354-369.
کریمی، بیان و اصغری، محمد. (1400). «جایگاه دیگری در ساخت‌گشایی سوبژکتیوته و اخلاق: لکان و لویناس». تأملات فلسفی.11 (26): 135-162.
لاکان، ژاک. (1399). لاکان در بودوآ. تهران: سیب سرخ، چاپ اول.
لوین و دیگران. (1370). فلسفه یا پژوهش حقیقت. تهران: حکمت، چاپ سوم.
مبلغ، سیده‌زهرا. (1400). «خشونت علیه متافیزیک: بررسی نقدهای رادیکال به خشونت متافیزیک». جاویدان خرد. 18 (40): 259-289.
محسنی، اعظم و فتح طاهری، علی. (1389). «از تئوری تا واقعیت: خودآیینی کانت بدیلی برای اخلاقِ دیگرآیین لویناس». حکمت و فلسفه. 15 (58): 48-75.
مرادی، ایوب. (1401). «بررسی شیوه‌های بازنمایی اندیشه‌های "امانوئل لویناس" در رمان "موصل، بدون پریچهر" از حسین قسامی». جستارهای نوین ادبی. 55 (216): 83-104.
موللی، کرامت. (1398). مقدماتی بر روانکاوی لکان: منطق و توپولژی. تهران: دانژه، چاپ دوم.
مهری آدریانی، سیده‌فاطمه زهرا و سیدحسن اسلامی اردکانی. (1401). «گسترۀ دگرپروایی در اخلاق مراقبت». تأملات اخلاقی. 3 (11): 69-89.
نذری‌دوست، مسعود و سمیرا رشیدپور. (1395). «مارکی دو ساد، زخمی بر چهرۀ روشنگری». پژوهش ادبیات معاصر جهان. 21 (1): 175- 196.
وقفی‌پور، شهریار. (1398). نامه‌ها و ملاقات‌ها: لاکان بدون فروید، با دلوز، از دریدا و جویس. تهران: چترنگ، چاپ اول.
الیاسی مفرد، حسین و دیگران. (1401). «خوانش پدیدارشناختی رمان "الحرام" با تکیه بر مسئولیت نامتقارن اخلاقی "لویناس"». پژوهشنامۀ ادبیات داستانی. 11-1 (38): 112-136.
یثربی، چیستا. (1394). پستچی. تهران: قطره، چاپ نوزدهم.
Levinas, Emanuel. (1979). Totality and Infinity. Trans by A. Lingis, Pittsburgh: Duquesne University Press.
Levinas, Emanuel. (1996). Basic Philosophical Writings. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press.
 

  • Receive Date 19 December 2023
  • Revise Date 04 February 2024
  • Accept Date 06 April 2024