Ethical Reflections

Ethical Reflections

Critical Analysis of the Conflict between Utilitarianism and Moral Intuitions in Light of Findings from Cognitive Science

Document Type : Original Article

Authors
Seyyed Mahdi Mirahmadi 1
Seyyed Mohammad Hoseini Souraki 2
1 PhD student of philosophy, University of Qom, Qom, Iran
2 Assistant Professor of philosophy, University of Qom, Qom, Iran
10.30470/er.2024.2025020.1337
Abstract
Utilitarianism, one of the most prominent theories in normative ethics, has long been criticized for its guiding principle of “maximizing benefit for the greatest number.” Among its various philosophical challenges, the alleged conflict between utilitarianism and moral intuitions—particularly in matters of distributive justice and fundamental human rights—has drawn significant attention. Critics argue that utilitarian reasoning often violates deeply held moral intuitions, while utilitarians have responded either by reinterpreting the notion of moral intuition or by questioning its intrinsic authority. This study argues that findings from cognitive science offer a new framework for addressing this debate. Drawing on research in moral psychology, it develops three lines of response: (1) Distinguishing between intuitive (fast, unconscious) and reasoning-based (slow, deliberate) moral processes reveals that prioritizing one without a compelling justification is unwarranted; (2) According to the “unity of heuristics and moral intuitions” theory, moral intuitions themselves rely on cognitive heuristic mechanisms, undermining their privileged epistemic status; and (3) If the mere existence of moral intuitions supports theories aligned with them, then the presentation of utilitarian intuitions neutralizes the core argument for the incompatibility of utilitarianism and moral intuitions. The paper thus reframes the dispute in light of cognitive science, offering a more nuanced basis for evaluating utilitarian ethics.
Keywords
Utilitarianism
Moral Intuitions
Cognitive Science
Moral Psychology

Subjects

Article Title Persian

تحلیل انتقادی تعارض میان فایده‌گرایی و شهودات اخلاقی با اتکا به یافته‌های علوم شناختی

Authors Persian

سید مهدی میراحمدی 1
سید محمد حسینی سورکی 2
1 دانشجوی دکتری فلسفه اخلاق دانشگاه قم، قم، ایران
2 استادیار گروه فلسفه اخلاق دانشگاه قم، قم، ایران
Abstract Persian

فایده‌گرایی، به‌عنوان یکی از مشهورترین نظریه‌ها در اخلاق هنجاری در دهه‌های اخیر، با شعار و آرمان «نیل به بیشترین سود برای بیشترین افراد»، در معرض اشکالات و ایرادات فلسفی بسیار بوده است. مخالفان این نظریه و رویکرد، نقدهای گوناگونی بر آن وارد ساخته‌اند که از میان آنها، «تعارض فایده‌گرایی با شهودات اخلاقی» در زمینه‌های عدالت توزیعی و حقوق بنیادین انسان‌ها، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. فایده‌گرایان در پاسخ به این اشکال، گاه بازتفسیر «شهودات اخلاقی» را مهم دانسته و مطالبه کرده‌اند و گاه حجیت ذاتی شهودات اخلاقی را زیر سؤال برده‌اند. این پژوهش مدعی است که با استناد به نویافته‌های علوم شناختی، می‌توان صورتبندی جدیدی از مسئله ارائه داد و پاسخ‌های تازه‌ای به این اشکالات داد. روش تحقیق این نوشتار، مبتنی بر توصیف و تحلیل پژوهش‌های علوم‌ شناختی در حوزۀ روان‌شناسی اخلاق است. پاسخ‌های ارائه‌شده در سه بخش اصلی تنظیم شده‌اند: ۱. با تفکیک فرآیندهای شهودی (سریع و ناخودآگاه) و استدلالی (کُند و آگاهانه)، می‌توان نشان داد که ترجیح نتایج هر یک از این دو مسیر، بدون دلیل مرجّح، ناموجّه خواهد بود؛ ۲. بر اساس نظریۀ‌ یگانگی قواعد اکتشافی و شهودات اخلاقی، ترجیح شهودات اخلاقی بر فرآیندهای استدلالی، فاقد توجیه منطقی است؛ زیرا شهودات نیز خود متکی بر قواعد ومکانیسم‌های اکتشافیِ شناختی هستند؛ ۳. اگر صرف وجود شهودات اخلاقی را دلیلی بر اعتبار نظریه‌های همسو با آنها بدانیم، در این صورت، با ارائۀ شهود فایده‌گرایانه، استدلال طرفداران تعارض فایده‌گرایی و شهودات اخلاقی خنثی خواهد شد.

Keywords Persian

فایده‌گرایی
شهودات اخلاقی
علومِ شناختی
روان‌شناسی اخلاق
Bialek, Michal, & De Neys, Wim. (2016). Conflict detection during moral decision-making: Evidence for deontic reasoners' utilitarian sensitivity. Journal of Cognitive Psychology, 28(5), 631-639.
Blair, Robert James. (2007). The amygdala and ventromedial prefrontal cortex in morality and psychopathy. Trends in Cognitive Sciences, 11(9), 387-392.
Chappell, Richard Yetter, Meissner, David, & MacAskill, William. (2023). Objections to utilitarianism and responses. In Introduction to utilitarianism.
Chappell, Timothy, & Crisp, Roger. (1998). Utilitarianism. In Edward Craig (Ed.), Routledge encyclopedia of philosophy. Routledge.
Cushman, Fiery. (2013). Action, outcome, and value: A dual-system framework for morality. Personality and Social Psychology Review, 17(3), 273-292.
Damasio, Antonio R. (1994). Descartes' error: Emotion, reason, and the human brain. G. P. Putnam's Sons.
Driver, Julia. (2009). The history of utilitarianism. In Edward N. Zalta (Ed.), Stanford encyclopedia of philosophy.
Epley, Nicholas, & Dunning, David. (2000). Feeling "holier than thou": Are self-serving assessments produced by errors in self- or social prediction? Journal of Personality and Social Psychology, 79(6), 861-875.
Frankena, William Klaas. (1973). Ethics. Prentice-Hall.
Gigerenzer, Gerd, & Gaissmaier, Wolfgang. (2011). Heuristic decision making. Annual Review of Psychology, 62, 451-482.
Gigerenzer, Gerd. (2008). Moral intuition = fast and frugal heuristics? In Walter Sinnott-Armstrong (Ed.), Moral psychology volume 2: The cognitive science of morality: Intuition and diversity (pp. 1-22). MIT Press.
Greene, Joshua David. (2014). The cognitive neuroscience of moral judgment and decision making. In Michael S. Gazzaniga & George R. Mangun (Eds.), The cognitive neurosciences (5th ed., pp. 1013-1023). MIT Press.
Greene, Joshua. (2013). Moral tribes: Emotion, reason, and the gap between us and them. Penguin Press.
Haidt, Jonathan. (2001). The emotional dog and its rational tail: A social intuitionist approach to moral judgment. Psychological Review, 108(4), 814-834.
Hanson, Robin. (2002). Why health is not special: Errors in evolved bioethics intuitions. Social Philosophy and Policy, 19(2), 153-179.
Harrison, Jonathan. (1967). Ethical objectivism. In Paul Edwards (Ed.), The encyclopedia of philosophy (Vol. 3, pp. 71-75). Macmillan.
Hinman, Lawrence Michael. (2008). Ethics: A pluralistic approach to moral theory (4th ed.). Wadsworth.
Kahneman, Daniel, & Frederick, Shane. (2002). Representativeness revisited: Attribute substitution in intuitive judgment. In Thomas Gilovich, Dale Griffin, & Daniel Kahneman (Eds.), Heuristics and biases: The psychology of intuitive judgment (pp. 49-81). Cambridge University Press.
Kohlberg, Lawrence. (1981). From is to ought: How to commit the naturalistic fallacy and get away with it in the study of moral development. In The philosophy of moral development: Vol. I of essays on moral development (pp. 101-189). Harper & Row.
MacAskill, William, Meissner, David, & Chappell, Richard Yetter. (2023). The equality objection. In Introduction to utilitarianism. https://www.utilitarianism.net/objections-to-utilitarianism/equality
Moore, Adam Bradley, Clark, Brian Andrew, & Kane, Michael James. (2008). Who shalt not kill? Individual differences in working memory capacity, executive control, and moral judgment. Psychological Science, 19(6), 549-557.
Neys, Wim De, & Białek, Michał. (2017). Dual processes and conflict during moral and logic reasoning: A case for utilitarian intuitions? In Jean-François Bonnefon & Bastien Trémolière (Eds.), Moral inferences (pp. 123-134). Routledge.
Rivera, Hector. (2019). Begging the question. In Robert Arp, Steven Barbone, & Michael Bruce (Eds.), Bad arguments: 100 of the most important fallacies in Western philosophy (pp. 1-20). Wiley-Blackwell.
Shah, Anuj Kumar, & Oppenheimer, Daniel Maurice. (2008). Heuristics made easy: An effort-reduction framework. Psychological Bulletin, 134(2), 207-222.
Simon, Herbert Alexander. (1979). Rational decision making in business organizations. American Economic Review, 69(4), 493-513.
Simon, Herbert Alexander. (1992). What is an "explanation" of behavior? Psychological Science, 3(3), 150-161.
Sinnott-Armstrong, Walter. (2019). Consequentialism. In E. N. Zalta (Ed.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2019 Edition).
Trémolière, Bastien, De Neys, Wim, & Bonnefon, Jean François. (2012). Mortality salience and morality: Thinking about death makes people less utilitarian. Cognition, 124(3), 379-384.

  • Receive Date 19 February 2025
  • Revise Date 05 April 2025
  • Accept Date 17 May 2025