Ethical Reflections

Ethical Reflections

Analyzing the Role of Negligence in Human Ethics and Destiny Based on the Teachings of Nahj al-Balaghe

Document Type : Original Article

Author
Mahmoud Rasouli
Assistant Professor, Department of Islamic Studies, University of Zanjan , Zanjan, Iran
10.30470/er.2024.2028519.1323
Abstract
In religious texts, the vice of negligence has been considered the most harmful enemy, the most destructive agent of human knowledge and character, and the mother of moral vices; Because it can be the source of other corruption and moral problems. For this purpose, Hazrat Ali (a.s.) being aware of this fact, in various positions of Nahj al-Balaghe, has addressed the nature of this vice with the language of analogy and argument, and has described its negative consequences as a warning for the ignorant and as an admonition for the knowledgeable. The present article with a descriptive-analytical method, while analyzing and explaining this vice, describes its corruptions, the way to overcome this moral dilemma and avoid it. According to the findings of the research, negligence and ignorance, like many moral vices, is a multi-level trait that can be considered to have different types. Among its types, we can mention unavoidable, excused, reprehensible, accidental, continuous and double neglect, the most extreme of which is self-forgetfulness. The factors that cause and sustain reprehensible negligence are classified into cognitive and meta-cognitive (psychological) factors. Alienation, lack of determination, unsuccessful efforts, drowning in lusts and instincts, and discouragement are the consequences of negligence. The right strategy for getting out of careless life consists of several components; including thinking, determination and seriousness, diligence, mindfulness and awareness, and dedication to divine remembrance. The practical consequence of this writing is the prevention of moral vices and their treatment, preventing careless living and moral fall.
Keywords
Negligence
Procrastination
Nahj al-Balagha
Careless Life Ethics
Self-Forgetfulness

Subjects

Article Title Persian

واکاوی نقشِ رذیلت غفلت در اخلاق و سرنوشتِ انسان با تکیه بر آموزه های نهج البلاغه

Author Persian

محمود رسولی
استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه زنجان، زنجان، ایران
Abstract Persian

رذیلت غفلت در متون دینی اسلامی به عنوان زیان‌آورترین دشمن، مخرب‌ترین عاملِ معرفت و شخصیت انسان و مادر همه رذایل اخلاقی معرفی شده است. این رذیلت می‌تواند بستر پیدایی بسیاری از مفاسد و مشکلات اخلاقی باشد. به همین منظور حضرتِ علی (ع) درمواضعِ گوناگونِ نهج البلاغه به ماهیتِ این رذیلت با زبان تمثیل و استدلال پرداخته و پیامد منفی آن را برای غافلان به عنوانِ هشدار و برای آگاهان به عنوانِ پند توصیف نموده است. نوشتارِ حاضر با روشِ توصیفی- تحلیلی ضمن واکاوی و تبیینِ این رذیلت، به بیانِ مفاسد آن، شیوهٔ عبور از این معضلِ اخلاقی و اجتناب از آن می‌پردازد. مطابق یافته‌های تحقیق، غفلت و بی‌خبری مانندِ بسیاری از رذایل اخلاقی، صفتی ذو مراتب است که می‌توان آن را دارای انواع دانست. از اقسام آن می‌توان به غفلتِ گریز ناپذیر، معذور، مذموم، اتفاقی، مستمر و مضاعف اشاره نمود که شدیدترین نوعِ آن، خودفراموشی است. عواملِ پیدایی و پایداری غفلتِ مذموم در عوامل شناختی و فرا شناختی (روانی) طبقه‌بندی می‌شود. خودباختگی، فقدانِ عزم و اراده، جهدِ بی‌توفیق، غرق شدن در شهوات و غرایز، و دل‌مردگی از  پیامدهای غفلتِ مذموم است. راهبردِ اخلاقی برون رفت از زیستِ غافلانه، فضایلی مانند: تفکر، عزم و جدیت، مشارطه، ذهن آگاهی، هوشیاری و اهتمام به ذکر الهی است. عواملِ روان‌شناختی خروج از غفلت‌ورزی را می‌توان در تکنیک‌هایی همچون انگیزه‌بخشی، پرهیز از تنبلی، دوری از بهانه‌تراشی، بهره مندی از مدیریتِ زمان و اصلِ خود نبیهی مشاهده نمود. نتیجهٔ عملی این نوشتار پیشگیری از غفلت‌ورزی و درمان آن از طریق فضایل اخلاقی و اصولِ روان شناختی و ممانعت از زیستِ غافلانه است.





 

Keywords Persian

غفلت، اهمال ­
؛ ؛ ورزی، نهج البلاغه، اخلاق، خود­
؛ ؛ فراموشی
قرآن کریم.
ابن منظور، محمد بن مکرم.(1405ه.ق). لسان العرب. قم: نشر ادب الحوزه.
ابی هلال، حسن بن عبدالله.( 1412 ه.ق). معجم الفروق الغویه. قم: موسسه نشر اسلامی.
آذر­نوش، آذر­تاش.(1379). فرهنگ معاصر عربی- فارسی. تهران: نشر نی.
آقا­تهرانی، مرتضی.(1391). اهمال­کاری(بررسی علل و راهکار­های درمان). قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ هشتم.
آمدی، عبد الواحد بن محمد.(1359). غررالحکم  دررالکلم. ترجمه محمد علی انصاری. تهران: حکمت.
پهلوان، منصور.(1365). ترجمه و شرح نهج البلاغه. تهران: انتشارات میقات.
جرجانی، میر سید شریف.(1306ه. ق). التعریفات. مصر: بی­جا.
جعفری، محمد­تقی.(1370ش).تفسیر، نقد و تحلیل مثنوی.تهران: اسلامی،چاپ دوازدهم.
حکیمی، محمد­رضا.(1374). کلام جاودانه. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
خامنه­ای، سید علی.(15 فروردین 1402). بیاناتِ رهبری در دیدار مسئولان نظام. سایت. farsi.khamenei.ir
خامنه­ای، سید علی.(21 آذر 1380). بیاناتِ رهبر در دیدار کارگزارانِ نظام. سایت. farsi.khamenei.ir
خمینی موسوی، روح الله.(1393). شرح چهل حدیث. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ پنجاه و هفت.
دشتی، محمد.(1379).ترجمه نهج البلاغه. قم: انتشاراتِ مشرقین.
راغب اصفهانی.(1324). المفردات فی غرائب القرآن. مصر: المطبعه المیمنیه.
رسولی، محمود.(1400). «واکاوی اصلِ «همبستگی خود­شناسی با زیستِ اخلاقی» از منظر نهج البلاغه». تأملاتِ اخلاقی، 2 (2): ۹۵-۸۰.
رضاییان، علی.(1394). مبانی و رویکرد­های مدیریت خویشتن: مدیریت رفتار سازمانی پیشرفته.تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت).
زمانی، کریم.(1374). شرح جامع مثنوی. تهران: مؤسسه اطلاعات.
شیر­افکن، علی و همکاران. (1393). اهمال­کاری(تعلل­ورزی). تهران: انتشارات آوای نور.
طباطبایی، محمد­حسین. (1370).المیزان فی التفسیر القرآن. ترجمه محمد باقر موسوی همدانی. قم: نشر بنیاد علمی و فکری طباطبایی، چاپ پنجم.
فخر­رازی، محمد بن عمر.(1420ق). التفسیز الکبیر. بیروت: دار احیاء التراث.
فرامرز­ قراملکی، احد. (1372). منطق 1. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
فرامرز ­قراملکی، احد.(1378). پرده پندار: تحلیلی از غفلت در پرتو خطبه 174 نهج البلاغه. تهران: بنیاد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامی.
فیض­کاشانی، ملامحسن.(1383ق). المحجه البیضاء فی تهذیب الاحیاء. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
قربانی، نیما.(1398).سبک­ها و مهارت­های ارتباطی. تهران: بینش نو، چاپ نهم.
قرشی، علی اکبر.(1372). قاموس قرآن. قم: دار الکتب اسلامیه.
مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی.(1403 ه.ق).بحار الانوار. بیروت: دار الحیاء التراث العربی.
محمدی­ری­شهری، محمد.(1384). میزانِ الحکمه.قم: دارالحدیث.
مصباح­یزدی، محمد تقی.(1392). انسان سازی در قرآن. تصحیح: محمود فتحعلی. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مطهری، مرتضی.(1372). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
مظفر، محمد­رضا. (1373). المنطق. قم: موسسه اسماعیلیان.
مکارم­شیرازی، ناصر و همکاران.(1372).تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب اسلامیه.
نراقی، احمد. (1360). معراج السعاده.تهران: جمال، چاپ پنج.
نصری، عبدالله. (1394). مبانی انسان­شناسی در قرآن. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
The Holy Qurān.
Abi Helāl, Hassan Ibn Abdullah (1412 AH). Moꜥjam al-Furūq al-Lughviyya. Qom: Moassea Nashr-e Islāmi     
Āghā Tehrāni, Mortedā. (2011). Ihmalkaraī (Barrasi ꜥIlali v Rahkarhayi Darman). Qom: Moassea Āmuzeshī va Pazhohsi Imam Khomeini, 8th edition.
Amadi, Abdul Wahid bin Muhammad. (1359). Ghurarul Hikam va Durarul al-Kalim. Translated by Muhammad Ali Ansārī. Tehrān: Hikmat.
Azar Nosh, Azar Tash (1379). Farhang Arabi-Farsi Muaser. Tehran: Nashr-e Ney.
Dashti, Mohammad. (1379). Tarjumiyi Nahj al-Balaghe. Qom: Enteshārāte Mashriqīn.
Faiz-Kashani, Mulla Mohsen. (1383 AH). Al-Muhajjat al-Bayzā fi Tahdhib al-Ihaya. Qom: daftar Enteshārāte Eslāmī.
Fakhre Rāzī, Muhammad bin Omar. (1420 AH). Al-Tafsīr al-Kabir. Beirut: Dar ehyāl al-Troth.
Faramarz Qaramaliki, Ahad. (1372 Mantiq 1. Tehrān: Enteshārāte daneshgah peyām nor.
Faramarz Qaramaliki, Ahad. (1378). Pardiyi Pindār: Tahlili az Ghaflat dar partowi Khotbiyi 174 Nahjo al-Balāghe. Tehran Bonyad Mostazafān va Jānbāzān Inqilāb Islami.
Ghorbani, Nima. (2018(. Sabkhhā va Maharthayi Irtebatī. Tehran: Nashri Nu, 9th edition.
Hakimi, Mohammad-Reza. (1374). Kalāmi Jāvdāni. Tehran: Daftar Nashri Farhangi Islami.
Ibn Manzoor, Muhammad bin Makram (1405 AH). Lisān al-ꜥArab. Qom: Adab al Hamza Publishing.
Jurjani, Mir Seyed Sharif. (1306 AH). Al-Taꜥrifāt. Egypt.
Khamenei, Sayeed Ali. Bayānāte Rahbarī. https://farsi.khamenei.ir (21 December 2010 & April 15, 2023).
Khomeini Mousavi, Ruhollah. (2013). Sharhe Chihil Hadith. Tehrān: Markaze chap v Nashr-e Āshār Imam Khomeini, fifty-seventh edition.
Majlisi, Muhammad Baqir ibn Muhammad Taqi. (1403 AH). Behār al-Anwār. Beirut: Dar al-Hiya al-Troth al-Ārabi.
Makarem-Shirazi, Naser et al. (1372). Tafsir Nemuneh. Tehran: Dār al-Kotob Islāmiyeh.
Misbah-Yazdi, Mohammad Taghi. (2012). Ensān sāzī dar Qurān. tahghegh: Mahmoud Fathalī. Qom: Moassea Āmuzeshī va Pazhohsi Imam Khomeini.
Mohammadi Rey-Shahri, Mohammad. (2004). Mizzān al-Hikmah. Qom: Dar al-Hadith.
Motahari, Mortedā. (1372). Majmu’e Āthār. Tehran: Sadra.
Mozaffar, Mohammad Rezā. (1373 AH). Al Manteq. Qom: Muasseseye Ismā’ilyān.
Naraghi, Ahmad. (1360). Miꜥrāj al-Saꜥāda. Tehran: Jamāl, 5th edition.
Nasrī, Abdullāh. (2014). Mabānī Insān Shenāsī dar Qur'an. Tehran: Sāzemān inteshārāt pazhoheshgah Farhang v andisheh Islāmi.
Pahlavān, Mansour. (1365(. Tarjumi va Sharh Nahj al-Balāghe. Tehran: Nashr-e Mīqhāt
Qurashi, Ali Akbar. (1372). Qāmūs al-Quran. Qom; Dar al-Kotob al-Islāmi.
Rāghib Isfahānī. (1324). Al-Mufradat fi Gharā’ib al-Quran. Egypt: al-Matba’tol al May Manuea.
Rasouli, Mahmoud. (1400). Analysis of the Principle of "Correlation of Self-Analysis with Moral-Conduct” from the Perspective of Nahj-ul Balaqa. Ethical Reflections, 2 (2): 80-95.
Rezaian, Ali. (2014). Mabani va Roykardhayi Mudiyiriyyat khishtan: Mudiyiriyyat Raftar Sāzmani Pishraft. Tehran: Sāzmane Motālea va Tadvīn Kotob Dāneshgāhi (Samt).
Jafarī, Mohammad Taghī. (1370). Tafsīr, Naqhd va tahlil Mathnavi. Tehran: Islamic, 12th edition.
Shir Afkan, Ali, et al. (2014). Ihmālkārī. Tehran: Enteshārāte Āvāy Noor.
Tabatabaei, Muhammad-Hossein (1370). Al-Mizan fi al-Tafsir al-Qur'an. Translated by Mohammad Bagher Mousavi Hamdani. Qom: Nashr-e bonyad elmī v fekri Tabātabāei, fifth edition.
Zamāni, Karim. (1374). Share Jāmi’i Mathnavi. Tehran: Itilāꜥāt Institute.
 
Ethical Reflections
Volume 6, Issue 1 - Serial Number 21
Spring 2025
Pages 174-198

  • Receive Date 08 May 2024
  • Revise Date 24 September 2024
  • Accept Date 26 September 2024