Ethical Reflections

Ethical Reflections

A New Analysis of the Meaning and Origin of the 'Oughts' of Practical Reason

Document Type : Original Article

Author
Hamed Sajedi
Assistant professor of Philosophy of Human Sciences Department, Research Institute of Hawzah and University, Qom, Qom, Iran
10.30470/er.2025.2042708.1368
Abstract
Analyzing the meaning and origin of the oughts of practical reason is one of the key topics in understanding and analyzing human action, as well as in meta-ethical topics. Allameh Tabataba'i considers these necessities to be contingent perceptions that are an intermediary between man and his will or decision. Some philosophers such as Ayatollah Misbah Yazdi and Ayatollah Amoli Larijani have criticized this view. In this article, we intend to first show that such contingent perceptions exist and that not all practical reason’s oughts can be explained with [metaphysical] relative necessity. Secondly, if Allameh's claim is presented in a partial way, the criticisms raised will be removed. Thirdly, it is possible to present a new explanation of the formation of these contingent perceptions, which makes both its semantics and the way it affects the human will more obvious.
Keywords
Theory of contingents
Practical Reason necessities
Relative Necessity
Moral philosophy

Subjects

Article Title Persian

تحلیلی تازه از معنا و منشأ بایدهای عقل عملی

Author Persian

حامد ساجدی
استادیار گروه فلسفه علوم انسانی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه قم، قم، ایران
Abstract Persian

تحلیل معنا و منشأ بایدهای عقل عملی از مباحث کلیدی در شناخت و تحلیل کنش انسان و همچنین در مباحث فرااخلاق است. علامه طباطبایی این بایدها را از سنخ ادراکات اعتباری می شمارد که حائل بین انسان و اراده اوست. برخی از فلاسفه مثل محمدتقی مصباح یزدی و صادق آملی لاریجانی این دیدگاه را نقد کرده‌اند. این مقاله برآن است که اولاً نشان دهد چنین ادراکات اعتباری وجود دارند و با ضرورت‌های بالقیاس‌الی‌الغیر نمی‌توان همه بایدهای عقلی را توضیح داد؛ ثانیاً اگر مدعای علامه به نحو موجبهٔ جزئیه مطرح شود، نقدهای طرح شده برطرف خواهد شد؛ ثالثاً می‌توان تبیینی نوین از نحوه شکل‌گیری این ادراکات اعتباری ارائه داد که هم معناشناسی آن و هم نحوه تأثیرگذاری آن بر اراده انسان را آشکارتر می‌کند.

Keywords Persian

نظریه اعتباریات
بایدهای عقل عملی
ضرورت بالقیاس الی الغیر
فلسفه اخلاق
احمدی، حسین. (1396). باید اخلاقی از دیدگاه اندیشمندان معاصر اسلامی، قم: مؤسسه امام خمینی(ره).
آملی لاریجانی، صادق. (1382). الزامات عقلی و اخلاقی. نشریه پژوهشهای اصولی، 2(6)؛ 6-25.
آملی لاریجانی، صادق. (1399الف). تحلیل الزامات اخلاقی و عقلی (1)، قابل دسترسی در: پایگاه اطلاع رسانی آیت الله آملی لاریجانی، https://amolilarijani.ir/ArticleDetail/2704/
آملی لاریجانی، صادق. (139۹ب). تحلیل الزامات اخلاقی و عقلی (3)، قابل دسترسی در: پایگاه اطلاع رسانی آیت الله آملی لاریجانی، https://amolilarijani.ir/ArticleDetail/2706/
وارنوک، جیمز. (1362). فلسفه اخلاق در قرن حاضر، ترجمه و تعلیق صادق آملی لاریجانی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
آملی لاریجانی، صادق. (1394). فلسفه علم اصول، ج5، قم: مدرسه علمیه ولی عصر(عج)
آملی لاریجانی، صادق. (1386). نظریه­ای در تحلیل الزامات اخلاقی و عقلی، نشریه پژوهشهای اصولی، 3(7)؛ 209-234.
امید، مسعود. (1377). درآمدی بر فلسفه اخلاق، تبریز: ارک.
ترکاشوند، احسان؛ میرسپاه، اکبر. (1389). تفسیری نو از اعتباریات علامه طباطبایی با نگاهی تطبیقی به رساله اعتباریات و تفسیر المیزان، معرفت فلسفی، 8(29)؛ 54-24.
جوادی، محسن. (1375). مسئله باید و هست، قم: بوستان کتاب.
جوادی آملی، عبدالله. (1377). تفسیر موضوعی قرآن کریم ج10: مبادی اخلاق در قران، قم: اسراء.
حائری یزدی، مهدی. (1361). کاوشهای عقل عملی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
حسنی، سیدحمیدرضا؛موسوی، هادی. (1398). انسان کنش­شناسی اعتباری، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
طباطبایی، محمدحسین. (1333). اصول فلسفه و روش رئالیسم، تهران: صدرا.
طباطبایی، محمدحسین. (1428ق). مجموعة رسائل العلامة الطباطبایی، قم: باقیات.
طباطبایی، محمدحسین. (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
مدرسی، سیدمحمدرضا. (1371). فلسفه اخلاق، تهران: سروش.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1396). آموزش فلسفه، قم: سازمان تبلیغات اسلامی.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1376). اخلاق در قرآن، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح یزدی، محمدتقی. (1367). فلسفه اخلاق، تهران: اطلاعات.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1384). نقد و بررسی مکاتب اخلاقی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مطهری، مرتضی. (1376). مجموعه اثار استاد شهید مطهری، ج7، تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی. (1363). نقدی بر مارکسیسم، تهران: صدرا.
معلمی، حسن. (1389). رابطه باید و هست از منظر علامه طباطبایی، حکمت معاصر، 1(2)؛ 97-106.
معلمی، حسن. (1388). ضرورت بالقیاس و بالغیر مفاد بایدهای اخلاقی، قبسات، 14(53)؛ 139-156.
معلمی، حسن. (1385). فلسفه اخلاق، قم: مرکز جهانی علوم اسلامی.
معلمی، حسن. (1380). مبانی اخلاق در فلسفه غرب و فلسفه اسلامی، قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
Ethical Reflections
Volume 6, Issue 1 - Serial Number 21
Spring 2025
Pages 117-142

  • Receive Date 16 December 2024
  • Revise Date 07 February 2025
  • Accept Date 02 May 2025