Ethical Reflections

Ethical Reflections

Psychological Analysis of Suspicion in Islamic Sources and Its Comparison with Paranoid Personality Disorder

Document Type : Original Article

Authors
Vahid Dehghani Firoozabadi 1
Moslem Zamanian 2
Masoumeh Dashtabadi 3
1 Assistant Professor, Department of Islamic Studies. Researcher, Spiritual Health Research Center, Shahid Sadoughi University of Medical Sciences, Yazd, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Islamic Studies; Researcher, Spiritual Health Research Center, Shahid Sadoughi University of Medical Sciences, Yazd, Iran.
3 Researcher, Islamic Spiritual Health Research Center, Shahid Sadoughi University of Medical Sciences, Yazd, Iran
10.30470/er.2026.2059007.1427
Abstract
This article, using a descriptive-analytical method and with the aim of psychologically analyzing suspicion and comparing it with paranoid personality disorder in terms of overlap and differences in their symptomatology and treatment, has examined these two concepts in Islamic and psychological sources. In addition to explaining the concept of suspicion, it has also examined its most important factors and causes, symptoms and treatment methods of suspicion from the perspective of Islamic and psychological sources. The results show that suspicion in religious teachings includes a broader conceptual scope than paranoid personality disorder, and of course in psychology as well, although suspicion is analyzed as a mental and behavioral continuum and not only in the form of paranoid personality disorder; but paranoid personality disorder is only the extreme and extreme point of this continuum. In terms of symptomatology, suspicion and paranoia are almost the same in general and in their main basis, namely behaviors, thoughts, emotions arising from and resulting from suspicion and pessimism towards individuals; However, for each, other specific symptoms are also stated, and the paranoid symptomatology also refers to more details. In Islamic sources, cognitive causes, namely weakness in faith, lack of reason, ignorance, association with evil, and pollution and impurity of the soul, are mentioned for suspicion; while in the case of paranoid personality disorder, various causes are emphasized, including genetic causes, cognitive causes, including incompatible assumptions and cognitions, cultural causes, and psychodynamic causes .Regarding treatment methods, in each of the sources, specific cognitive and behavioral methods are described, in addition to the fact that drug treatments are also mentioned for the treatment of a paranoid person.
Keywords
Suspicion
Islamic Sources
Personality Disorder
Paranoid

Subjects

Article Title Persian

تحلیل روانشناختی سوء ظن در منابع اسلامی و مقایسه آن با اختلال شخصیت پارانوئید

Authors Persian

وحید دهقانی فیروزآبادی 1
مسلم زمانیان 2
معصومه دشت‌آبادی 3
1 استادیار گروه معارف اسلامی؛ پژوهشگر مرکز تحقیقات سلامت معنوی، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی، یزد، ایران.
2 استادیار گروه معارف اسلامی ؛ پژوهشگر مرکز تحقیقات سلامت معنوی، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی، یزد، ایران.
3 پژوهشگر مرکز تحقیقات سلامت معنوی اسلامی ،دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی ،یزد، ایران
Abstract Persian

این نوشتار به روش توصیفی–تحلیلی و با هدف تحلیل روان‌شناختی سوءظن و مقایسه آن با اختلال شخصیت پارانوئید به لحاظ همپوشی و اختلاف‌هایی که در نشانه‌شناسی و درمان دارند؛ به بررسی این دو مفهوم در منابع اسلامی و روانشناسی پرداخته‌ و علاوه بر تبیین مفهوم سوءظن، مهم‌ترین عوامل و علل آن، نشانه‌ها و روش‌های درمانی سوءظن از منظر منابع اسلامی و روانشناسی را نیز بررسی نموده‌ است. نتایج نشان می‌دهد که سوءظن در آموزه‌های دینی، گستره مفهومی وسیع‌تری از اختلال شخصیت پارانوئید را شامل می‌شود و البته در روان‌شناسی نیز، هرچند سوءظن به‌صورت یک پیوستار ذهنی و رفتاری و نه فقط در قالب اختلال شخصیت پارانوئید تحلیل می‌شود؛ اما اختلال شخصیت پارانوئید تنها نقطه‌ی انتهایی و شدید این پیوستار است. به لحاظ نشانه‌شناسی نیز سوءظن و پارانوئید، در کلیت و شالوده اصلی یعنی رفتارها، افکار، هیجانات برآمده و مترتب بر بدگمانی و بدبینی نسبت به افراد تقریباً یکسان می‌باشند؛ هرچند برای هرکدام نشانه‌های اختصاصی دیگری نیز بیان شده و نشانه‌شناسی پارانوئید به جزئیات بیشتری نیز اشاره دارد. در منابع اسلامی، به علل شناختی یعنی همان ضعف در ایمان، عدم تعقل، جهل، هم‌نشینی با بدان و آلودگی و پلیدی نفس برای سوءظن اشاره شده؛ درحالی‌که در مورد اختلال شخصیت پارانوئید؛ بر علل مختلفی ازجمله علل ژنتیکی، علل شناختی ازجمله فرض‌ها و شناخت‌های ناسازگار، علل فرهنگی و علل روان‌پویشی تأکید شده است. در خصوص روش‌های درمانی نیز، در هریک از منابع، روش‌های خاص شناختی و رفتاری توصیف شده، مضاف بر این‌که برای درمان شخص پارانوئید به درمان‌های دارویی نیز اشاره شده است.

Keywords Persian

سوء ظن
منابع اسلامی
اختلال شخصیت
پارانوئید
قرآن کریم
ابن عاشور، محمد بن طاهر. (بی­تا). التحریر و التنویر. بی­جا.
اکبری، محمود. (1390). خوش‌بینی و بد‌بینی. قم: انتشارات فتیان، چاپ اول.
آقا جمال خوانسارى، محمد بن حسین‏. (1366). شرح آقا جمال خوانسارى بر غررالحکم و درر الکلم‏، تهران‏: دانشگاه تهران‏.
انجمن روان‌پزشکی آمریکا. (1393). راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM5). ترجمه رضاعی، فرزین و همکاران، تهران: انتشارات کتاب ارجمند، چاپ سوم.
پاینده، ابوالقاسم. (1382). نهج الفصاحة. تهران‏: دنیاى دانش، چاپ چهارم.
تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد. (1410). غررالحکم و درر الکلم‏. قم‏: دار الکتاب الإسلامی‏، چاپ دوم‏.
_____________. (1366). تصنیف غررالحکم و درر الکلم‏. قم‏: دفتر تبلیغات‏، چاپ اول.
حسینی، اعظم السادات. (1387). سوءظن و حسن ظن به خدا در آیات و روایات. قم: انتشارات جامعه القرآن الکریم، چاپ اول.
_____________. (1385). بررسی سوءظن و حسن ظن به خدا و خلق در آیات و روایات. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه قرآن و حدیث.
حیدری، اصغر. (1388). شناخت و درمان سوءظن. قم: نسیم کوثر.
حر عاملى، محمد بن حسن‏. (1409). وسائل الشیعة. قم: مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام، چاپ اول.
دونالد، جی. کامر. (1396). آسیب‌شناسی روانی. ترجمه یحیی سید محمدی، ج 2، ویراست نهم، تهران: نشر ارسباران، چاپ اول.
دنیل فریمن، جیسون فریمن. (1392). پارانویا: مبانی، دیدگاه‌ها و کاربست‌های بالینی. مترجمان: لیلا امیرپور، حمیدرضا خیامی، تهران: ارجمند، چاپ اول.
ذاکری، محمد انور، (1391). سوءظن از دیدگاه آیات و روایات. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، جامعه المصطفی.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد. (1412). مفردات ألفاظ القرآن‏. بیروت‏: دار القلم‏، چاپ اول‏.
سادوک، ویرجینا آلدوک و همکاران. (1395). خلاصه روان‌پزشکی، علوم رفتاری / روان‌پزشکی بالینی. ترجمه رضاعی، فرزین، ج 2، تهران: کتاب ارجمند، چاپ اول.
شهید ثانی. (بی­تا). کشف الریبه. ترجمه: ابراهیم میرباقری بیروت: دارالاضواء.
صدوق، محمد بن علی، (1376)، الامالی. تهران: کتابچی، چاپ ششم.
طباطبایى، سید محمدحسین. (1417). المیزان فى تفسیر القرآن. قم، دفتر انتشارات اسلامى جامعه‌ی مدرسین حوزه علمیه، قم: چاپ پنجم.
قادری، نرگس. (1391). سوءظن در قرآن و سنت و آثار و پیامدهای آن. پایان­نامه سطح 3، حوزه علمیه خراسان.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1429). الکافی. قم: دارالحدیث، چاپ اول.
گنجی، مهدی. (1395). آسیب‌شناسی روانی بر اساس DSM5. ج 2، ویراست سوم، تهران: نشر ساوالان، چاپ اول.
محمدى رى‏شهرى، محمد. (1389). میزان الحکمة. ترجمه شیخى، حمیدرضا، قم: موسسه علمى فرهنگى دار الحدیث، سازمان چاپ و نشر، چاپ یازدهم.
مجلسى، محمدباقر. (1403). بحارالانوار. بیروت‏: داراحیاءالتراث العربی‏، چاپ دوم.
_________. (1387). حکمت نامه پیامبر اعظم (ص). قم: موسسه علمى فرهنگى دار الحدیث، سازمان چاپ و نشر، چاپ دوم.
_________. (1390). سیاست‌نامه امام على (ع). قم: موسسه علمى فرهنگى دار الحدیث، سازمان چاپ و نشر، چاپ دوم.
مغنیه، محمدجواد. (1424). تفسیر الکاشف. تهران: دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول.
مصطفوی، حسن. (1386). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مکارم شیرازى، ناصر. (1377). اخلاق در قرآن. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب (ع)، چاپ اول.
_____________. (1386). زندگى در پرتو اخلاق‏، سرور، قم: چاپ ششم.
نراقی، مهدی. (بی تا) جامع السعادات. بیروت: اعلمی، چاپ چهارم.
نراقى، احمد.(1377). معراج السعادة‏، قم: هجرت‏، چاپ پنجم‏.
نوری، حسین، (1408)، مستدرک الوسائل، قم: مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏، چاپ اول.
صرام مفروز، محمد حسن. (1387). «ظن و تجسس از منظر قرآن و روایات»، فصلنامه قرآنی کوثر. 28: 101 - 105.
مهدوی­نژاد، محمدحسین. (1394). «سوءظن در خانواده و راه‌های پیشگیری از آن»، دومین کنگره بین‌المللی تفکر و پژوهش دینی.
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed). Washington, DC: APA. [DOI: 10.1176/appi.books.9780890425596]
Beck, Aaron. Temkin. Davis, Denise. & Freeman, Arthur. (2015). Cognitive Therapy of Personality Disorders (3rd ed). Guilford Press. Google Scholar link
Freeman, Daniel & Freeman, Jason. (2008). Paranoia: The 21st Century Fear. Oxford University Press. Google Scholar link
Glasner Edwards, Suzette. & Mooney, Larissa.  (2014). “Methamphetamine psychosis: Epidemiology, neurobiology and treatment”. Journal of Substance Abuse Treatment, 46(2), 163 172. [DOI: 10.1016/j.jsat.2013.09.014]
Grande, Iria. Berk, Michael. Bortolato, Beatrice. Vieta, Eduard. & Perlis, Roy. (2016). “Bipolar disorder. The Lancet”, 387(10027), 1561 1572. [DOI: 10.1016/S0140 6736(15)00241 X]
Hamdan, Aisha. (2008). “Cognitive restructuring: An Islamic perspective”. Journal of Muslim Mental Health, 3(1), 99 116. [DOI: 10.1080/15564900802035268]
Kramer, Roderick Moreland. (1999).  “Trust and Distrust in Organizations: Emerging Perspectives, Enduring Questions”. Annual Review of Psychology, 50, 569–598.
Rassool, Ghefar. Hussein. (2021). Islamic Perspectives on the Psychology of Human Behavior. Routledge. Google Scholar link
Sadock, Benjamin James. Sadock, Virginia Alcott. & Ruiz, Pedro. (2015). Kaplan & Sadock’s Synopsis of Psychiatry (11th ed). Philadelphia: Wolters Kluwer.
Stavrova, Olga, & Ehlebracht, Daniel. (2016). “Cynical beliefs about human nature and income: Longitudinal and cross-cultural analyses”. Journal of personality and social psychology, 110(1), 116-132. https://doi.org/10.1037/pspp0000050
Widiger, Thomas. Anthony. & Trull, Timothy. James. (2021). “Personality Disorders and the Five Factor Model of Personality”. Annual Review of Clinical Psychology, 17, 563 595. [DOI: 10.1146/annurev clinpsy 081219 112801]

  • Receive Date 01 May 2025
  • Revise Date 06 January 2026
  • Accept Date 08 February 2026